ابعاد رفتار شهروندی:/پایان نامه درباره عدالت سازمانی

دانلود پایان نامه

ابعاد رفتار شهروندی

علیرغم توجه فزاینده به موضوع رفتارهای شهروندی، با مروری بر ادبیات این حوزه، فقدان اجماع درباره ابعاد این مفهوم آشکار می گردد. نتایج حاصل از مرور ادبیات نشان می دهد که تقریباً سی نوع متفاوت از رفتار شهروندی قابل تفکیک است و تعاریف متعددی از آن به عمل آمده است که البته هم پوشی های بسیاری بین آنها وجود دارد. تعداد مطالعاتی که در حال بررسی این موضوع هستند به نحو چشمگیری در حال  افزایش است. به هر حال اجماعی عمومی بر روی ابعاد مختلف مفهوم (OCB) وجود ندارد. ارگان (1988) مقیاس چند بعدی از رفتار شهروندی سازمانی(OCB) در نمودار 2-2-6-1 ارائه کرد. این  مقیاس متشکل از ابعادی پنجگانه است که ساختار OCB را تشکیل می دهد، این پنج بعد عبارتند از :

  1. نوع دوستی: کمک به همکاران و کارکنان برای انجام وظایف در شرایط غیرمعمول.
  2. وظیفه شناسی: انجام وظایف تعیین شده به شیوه ای فراتر از آنچه انتظار می رود ( همانند کار در بعد از ساعت اداری برای سود رساندن به سازمان).
  • جوانمردی: تأکید برجنبه های مثبت سازمان به جای جنبه های منفی آن.
  • فضیلت مدنی: مستلزم حمایت از عملیات های اداری سازمان است.
  1. احترام و تکریم: مشورت با دیگران قبل از اقدام به عمل، دادن اطلاع قبل از عمل و ردوبدل کردن اطلاعات.

 

در حالی که نزاکتدرباره اندیشیدن به این است که چطور اقدامات فرد بر دیگران تأثیر می گذارد Markoezy & Xin,2004:3)).

  1. نوع دوستی[1]

به رفتار ياري دهندهء افراد بصورت كاملاً داوطلبانه و به منظور كمك به همكاران، نوع دوستي گويند و به رفتارهاي مفيد و سودبخشي از قبيل ايجاد صميميت، همدلي و دلسوزي ميان همكاران اشاره دارد كه خواه به شكل مستقيم و يا غيرمستقيم به كاركناني كه داراي مشكلات كاري هستند كمك مي كنند. البته برخي از صاحبنظران رفتار شهروندي مثل پودساكف[2] ابعاد نوع دوستی و  وظيفه شناسي را در يك طبقه قرار مي دهند و از آنها به عنوان«رفتار های کمکی»[3] یاد می کنند(اسلامی و سیار،57:1386).

  1. وظیفه شناسی

وظیفه شناسی حالتی است که در آن اعضای سازمان رفتاری خاصی را انجام می دهند و فراتر از حداقل سطح وظیفه ی مورد نیاز برای انجام آن کار فعالیت می نمایند یا به عبارت دیگر افرادی که دارای رفتار شهروندی مترقی هستند در بدترین شرایط و حتی در حالت بیماری و ناتوانی هم به کار ادامه می دهند، که این نشان دهنده وظیفه شناسی بالای آن هاست.

به كار و تلاش فراتر از الزامات رسمي سازمان، وظيفه شناسي گويند و شامل رفتارهايي است كه به فرد اجازه مي دهد در حدي بالاتر از انتظار وظايفش را انجام دهد و باعش افزايش اعتماد در بين كاركنان مي شود.

به عنوان مثال فرد ناهار خوردن خويش را طول نمي دهد يا اينكه سر وقت در محيط كارش حاضر مي شود و جز در موارد ضروري كارش را تعطيل نمي كند و … . ارگان ( 1988 ) معتقد است كه افرادي كه داراي رفتار شهروندي بالايي هستند در بدترين شرايط هم به كار خويش ادامه مي دهند كه اين نشان از وظيفه شناسي بالاي آنان است. بعد وظيفه شناسي حالتي است كه در آن اعضاي سازمان رفتار هاي خاصي انجام مي دهند و فراتر از حداقل سطح وظيفهء مورد نیاز برای انجام ان کار فعالیت می نمایند(اسلامی و سیار، 57:1386)

  1. جوانمردی:

جوانمردی نوعي از رفتار شهروندي سازماني است که نسبت به رفتارهاي کمک کننده توجه بسيار کمتري به آن شده است. ارگان (۱۹۹۰) جوانمردی را به عنوان تمايل به تحمل شرايط اجتناب ناپذير ناراحت کننده در كار بدون شکايت و ابراز ناراحتي تعريف کرد. تحقيقات تجربي مك كنزي[4] (1993)این نوع رفتار را از سایر رفتار شهروندي سازماني متمايز نشان داد (Mackenzie,Podsakoff,Fetter,1993:57).

رفتارهايي كه به صبر و شكيبايي در برابر موقعيتهاي مطلوب و مساعد، بدون اعتراض، نارضايتي و گله مندي اشاره دارد و كاركنان با رفتار جوانمردي از شكايت كردن ها، عيب جويي و ايراد گيري را در سازمان كاهش مي دهند و بيشتر وقت خود را صرف فعاليت هاي سازماني مي كنند وجدان کاری یکی از حوزه های وجدان انسان که در سایه اخلاق کاری نمایانگر می شود و مرز بين صحيح و ناصحيح را مشخص مي كند و بطور كلي به اطاعت از قوانين و مقررات سازماني، وقت شناسي و پايين ترين حد غيبت از سازمان دلالت دارد و وضعيتي كه افراد سازمان در مشاغل خود سعي دارند كارهاي محوله را به بهترين نحو، بطور دقيق انجام دهند (هویدا و نادری ، 105:1388).

 

  • فضیلت مدنی :

فضيلت مدني [5]شامل رفتارهايي از قبيل حضور در فعاليت هاي فوق برنامه و اضافي آن هم زماني كه اين حضور لازم نباشد، حمايت از توسعه و تغييرات ارائه شده توسط مديران سازمان و تمايل به مطالعه كتاب، مجلات و افزایش اطلاعات عمومی و اهمیت دادن به نصب پوستر و اطلاعیه در سازمان برای آگاهی دیگران، می شود بر این اساس یک شهروند سازمانی خوب نه تنها باید از مباحث روز سازمان اگاه باشد بلکه باید درباره آن ها اظهار نظر کند و در حل آن ها نیز مشارکت فعالانه داشته باشد (Organ,1988,25).

یکی از مباحث گراهام(۱۹۹۱) در مورد مسؤوليت پذيري ناشي مي شود رفتار مدني در سازمان است. رفتار مدني از علاقه يا تعهد به سازمان ناشي مي شود. نظارت بر محيط به منظور شناسايي فرصت ها و تهديدات (در نظرگرفتن تغييرات صنعت به لحاظ تأثيرات آن بر سازمان) حتي با هزينه شخصي نمون هاي از اين رفتارهاست. اين رفتار منعکس کننده شناخت فرد است از اين که او جزيي از يك کل بزرگتر است و همانطور که شهروندان مسؤول در قبال جامعه، او نيز به عنوان يک عضو سازمان مسؤوليت هايي را در قبال سازمان برعهده دارد. اين بعد در مطالعات ارگان (۱۹۸۸)به عنوان رفتار مدني و در مطالعات گراهام (۱۹۹۱) به عنوان مشارکت سازماني درنظرگرفته شده است (Ryan,2002:98).

  1. احترام و تکریم

اين بعد نشان دهنده نحوه رفتار افراد با همكاران، سرپرستان و مخاطبان سازمان است در اين حالت كاركنان تلاش مي كنند گام هاي ضروري را به منظور پيشگيري از وقوع مشكلات كاري همكاران خود در واحد سازماني بردارند و جلسات مشاوره مابين مديران و كاركنان به منظور پيشگيري از وقوع مشكلات كاري برگزار كنند(Castor & Et Al,2004:30)رفتارهای مودبانه ای که مانع از ایجاد مشکل و مساله در محیط کار و یا مشورت پیش از اقدام می شود و افرادی که در سازمان با احترام و تکریم با دیگران رفتار می کنند دارای رفتار شهروندی مترقی هستند(Podsakoff.Et Al,2000:514).

[1] Humanism

[2] Podsakoff

[3] Helping Behavior

[4] Mackenzie

[5] Civil Virtue

دانلود پایان نامه