استاندارد صنایع غذایی-پایان نامه در مورد كيفيت در صادرات صنايع غذايي

دانلود پایان نامه

استاندارد صنایع غذایی

مصرف کنندگان به طور روز افزون برای مسایلی همچون کیفیت، بهداشت و ایمنی مواد غذایی که می خورند یا می آشامند، اهمیت بیشتری قایل می شوند.

تضمین کیفیت و سلامت به عنوان مساله ای کلیدی برای رقابت در صحنه صنایع غذایی و بقای شرکتهایی همچون تولید کنندگان مواد غذایی و شرکتهای تجاری حایز اهمیت می باشد. بنابراین مدیریت ریسک برای تمامی کسانی که در زنجیره تولید مواد غذایی دخیل هستند، از کشاورزان، صیادان و باغداران گرفته تا تهیه کنندگان مواد غذایی، فروشندگان، توزیع کنندگان و شرکتهای حمل و نقل و ذخیره مواد غذایی به عنوان نیازی اساسی به حساب می آیند.

استاندارد و استانداردسازی در کشور ما مقوله ای است که عمر چندانی از آن نمی گذرد و به تازگی لزوم استفاده از آن بر اقشار مختلف جامعه روشن شده است

 

21-1-آشنایی با استانداردهای ISO

استاندارد چیست؟ استاندارد نظمی است مبتنی بر نتایج استوار علوم ، فنون وتجارب بشری در رشته ای از فعالیتهای عمومی که به صورت قواعد، مقررات و نظامنامه و به منظور ایجاد هماهنگی و وحدت رویه، توسعه تفاهم، تسهیل ارتباطات، صرفه جویی در اقتصاد، حفظ سلامت و گسترش مبادلات بازرگانی داخلی و خارجی به کار می رود. به طور کلی استاندارد به معنای قانون، قاعده، اصل و ضابطه می باشد. حرکت در جهت ارتقاء امور فنی، صنعتی و اقتصادی در جوامع بشری نیازمند استاندارد است. تدوین و تنظیم استانداردها در سراسر جهان توسط موسسات و مراکزی تحت عنوان “موسسات و مجامع استاندارد” و امور مربوط به استانداردکردن توسط گروهی از افراد ذینفع و علاقه مند و با در نظر گرفتن موارد عمومی و یا فنی مورد نظر به صورت تدوین یک یا چند استاندارد صورت می پذیرد. البته ممکن است تدوین استاندارد ها در سطح ملی توسط موسسات دولتی و یا با همکاری بخشهای خصوصی صورت پذیرد.

21-1-تعریف استاندارد:

واژه استاندارد، هشت قرن پیش از زبان فرانسه با عنوان اتاندارد (Etandard) وارد زبان انگلیسی شد و از نظر ریشه لغت، به فعل اکستند (Extend) لاتینی به معنی گستره کردن و برافراشتن باز می گردد. اما واژه استاندارد در زبان انگلیسی، از نظر علمی و فنی دارای دو معنی کاملا متفاوت می باشد.

الف) مقیاس اندازه گیری که در فرانسه امروزی آن را اتالون Etalon می نامند.

ب) به معنای کتابچه حاوی مقررات و اصول برای تنظیم امور فنی، علمی و تجاری که در فرانسه به آن نرم (la norm) گفته و در آلمان به معنای (Norm) و در ریشه لاتین آن (Normn) یعنی گونیا به کار می رود.

نکته ۱: در ایران واژه استاندارد به معنی تثبیت شده، توسط مرحوم غلامحسین مصاحب پیشنهاد شد که این کلمه هرگز رواج نیافت.

تعاریف دیگر استاندارد: استاندارد بیان شرایطی است که باید برای دستیابی به یک هدف معین رعایت شود و قابل استفاده مکرر است. همچنین به معنای هر نوع نظم ثابتی که در مجاری امور پدیده ها جاری می باشد و نیز استاندارد به معنای هر معیار و مقیاسی است که با آن بتوان کیفیت و کمیت اموری را مورد سنجش قرار داد.

-انواع استانداردهای عمومی و اساسی

به طور کلی استانداردها به چهار دسته به شرح زیر تقسیم می شوند:

استاندارد کارخانه ای Factory Standard))

استاندارد ملی (National Standard)

استاندارد منطقه ای (Local Standard)

استاندارد بین المللی (International Standard)

۱) استاندارد کارخانه ای : استاندارد کارخانه ای حاصل و شامل اتفاق نظرات بخشهای مختلف یک کارخانه تولیدی در زمینه طراحی، تولید، کنترل و سایر عملکردها می باشد. تدوین و اجرای استاندارد کارخانه ای توسسط موسسات و کارخانجات صنعتی به عنوان یک موضوع مهم و اصلی مورد توجه قرار گرفته است.[1]

علاوه بر مزایای فراوان تدوین این اسناد، اجرای سیستم به روز رسانی و بازنگری استانداردهای کارخانه ای همگام با توسعه و پیشرفتهای فنی عملأ زمینه همراه بودن هر سند را با آخرین فن آوریهای موجود فراهم می سازد. از جمله استانداردهای کارخانه ای، می توان استانداردهای STD شرکت ولوو، استاندارد SIA شرکت ساکایی ژاپن، استاندارد مهندسی EDS شرکت دوو، استانداردهای کارخانه ای کمپانی بنز و دهها نمونه دیگر را نام برد که بسیاری از آنها مورد تایید موسسات استاندارد کشورهای متبوع قرار گرفته و به عنوان مبنا و بخشی از استانداردهای ملی هر کشور مطرح شده اند. استانداردهای کارخانه ای خود به دو دسته یعنی استانداردهای فنی و تکنیکی و استانداردهای اجرایی و مدیریتی تقسیم می شوند.

۲) استانداردهای ملی: این استاندارد پس از بررسی و مشورت، توسط متخصصان و کارشناسان فنی صنایع و بازرگانی به منظور حفظ منافع ملی (منافع تولید کننده و مصرف کننده) در هر کشوری تدوین می شود که البته وظیفه اصلی تدوین استانداردهای ملی در هر کشور به عهده سازمانها و موسسات استاندارد کشور می باشد، بدیهی است ممکن است این گونه سازمانها دولتی، نیمه دولتی و یا خصوصی باشند. از جمله استانداردهای ملی می توان به استاندارد ملی ایران با علامت اختصاری ISIRI، استاندارد ملی آلمان (DIN)، استاندارد ملی ژاپن ( JIS)، استاندارد ملی آمریکا ( ANSI)، استاندارد ملی انگلستان (BSI)، استاندارد ملی روسیه سابق (GOST)، استاندارد ملی فرانسه (AFNOR) ماهنامه فناوری و توسعه صنعت بسته بندی[2]اشاره نمود.

نکته ۲: در کشور ما موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران متولی تهیه و تدوین استانداردهای ملی       می باشد که عمدتأ از استانداردهای ملی کشورهای ژاپن، آلمان و انگلیس و استاندارد بین المللی ISO  کمک گرفته می شود.

۳) استاندارد منطقه ای: این استاندارد توسط گروهی از افراد ذینفع در دو یا چند کشور همجوار که در صنایـع مشترکند و یا دارای دادو ستد بازرگانی هستند، تدوین می گردد. اجرای این استاندارد باعث تسهیل در ارتباطات فنی و بازرگانی با یکدیگر و حتی با سایر کشورها می شود.

از جمله این استانداردها می توان به استاندارد EN (Europaisches Komitee fur Norming) که با همکاری ۱۵ کشور اروپایی متحد تدوین شده است و یا استاندارد COPANT که ویژه کشورهای پان امریکن (سازمان کشورهای آمریکایی) می باشد، اشاره کرد.

۴) استاندارد بین المللی : این استاندارد حاصل توافق نظرات کارشناسان ذیربط ممالک عضو سازمان بین المللی استاندارد است، که البته در ابتدا ممکن است تصور شود که اهداف استانداردهای ملی و منطقه ای با استانداردهای بین المللی مشترک باشد. برای تعیین این موضوع باید اشاره کرد که هدف نهایی این استانداردها چنین بیان می شود “توانایی عملکرد در تمام سطوح “و هدف از استاندارد کردن در سه سطح قبلی نیز مشابه تعریف ارتقاء فعالیت در مورد انواع استانداردهای جهانی و یا تعمیم استانداردهای بین المللی در زمینه های علمی، فن آوری و اقتصادی می باشد. از جمله استانداردهای بین المللی می توان به استانداردهای (ISO) و استاندارد (IEC) اشاره نمود.

نکته ۳: استاندارد کارخانه ای در محدوده سطح کارخانه، استاندارد ملی در محدوده سطح کشور، استاندارد منطقه ای در محدوده چند کشور و استاندارد بین المللی در کل کشورهای جهان کاربرد دارد.

23-1-مراحل تهیه و اجرای استاندارد

تهیه و اجرای هر استاندارد شامل سه مرحله به شرح زیر می باشد.

۱) تهیه، تنظیم و تدوین استاندارد

۲) چاپ و نشر استاندارد

۳) اجرای مفاد سند استاندارد

 

24-1-اصول و فواید استاندارد کردن :[3]

استاندارد کردن و به کارگیری استانداردها هم برای تولید کننده و هم برای مصرف کننده فوایدی به شرح زیر دربردارد:

فواید برای تولید کننده

تعیین خواص و مشخصات مورد نظر، تعیین و تشریح روشهای تولید، مونتاژ، آزمون، نمونه برداری، نحوه بسته بندی و حمل ونقل، روشهای حفاظتی ، تعیین عبارات، اصطلاحات و علائم لازم جهت تفهیم طرفین، طبقه بندی مفاهیم و اصطلاحات، کاهش تنوع، افزایش سطح تولید، صرفه جویی در مواد اولیه وانرژی، کاهش ضایعات، بهبود کیفیت محصولات، تسهیل در انبارداری، بسط و گسترش بازرگانی داخلی و خارجی.

فواید برای مصرف کننده

تامین کالای مرغوب ، اطمینان از ایمنی کالا و محصول، سهولت در سفارش، پرداخت هزینه کمتر، دسترسی آسان به کالای مورد نظر.

مشخصات یک استاندارد هر استاندارد تدوین شده باید در برگیرنده موارد زیر باشد:

عنوان کامل، شماره، تاریخ تدوین وتجدید نظر، مرحله تجدید نظر، دامنه، منابع، مفاهیم و اصطلاحات، جنس و مواد، نحوه تولید، کیفیت سطحی، درجه و گرید، آزمونها، تعداد آزمونها، روشهای آزمون، مشخصات ابعادی ، خواص فیزیکی، مکانیکی، عملیات تکمیلی و نهایی، روشهای حفاظتی، روشهای بسته بندی، روشهای حمل و نقل و نگهداری، مسئولیتهای تولید کننده و خریدار، چگونگی حل اختلافات  

25-1-استانداردسازی در ایران از چه وضعیتی برخوردار است؟

مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران در سال ۱۳۳۹ به صورت رسمی تشکیل و از همان سال نیز به عضویت سازمان بین المللی استاندارد(ISO) پذیرفته شده است. سازمان بین المللی استاندارد (ISO) دارای ۱۶۵۰۰ استاندارد مصوب بین المللی است. استانداردهای ملی ایران نیز بیش از ۹۵۰۰ مورد می باشد که بر اساس عنوان کمیته های ملی، بیشترین سهم در بخش صنایع غذائی و کشاورزی (۲۰%) و در بخش صنایع شیمیائی(۱۵%) ، صنایع مکانیک و مواد(۱۴%) و کمترین آنها در بخش سیستم های مدیریت کیفیت (۱%)     می باشد. در بین کشورهای عضو گروه ؛ ایران بعد از ترکیه دارای بیشترین تعداد استاندارد ملی می باشد با این توضیح که مؤسسه استاندارد ترکیه کلیه استانداردهای بین المللی موجود را پذیرفته است. در بین کشورهای عضو ECO نیز بعد از ترکیه، ایران دارای بیشترین تعداد استاندارد ملی می باشد.

 

[1] Iranianfood Science Englineering Technology Association

[2] www.persiapack.ir

[3] Iranian Food Science Engineering Technology Association

دانلود پایان نامه