آوریل 13, 2021

جایگاه قدرت نرم در اندیشه سیاسی امام علی(ع- قسمت ۵

  • مساوات و برابری
  • حقوق و آزادیهای بشر
    1. شاخصهای متغیر وابسته

    توازن حقوق و عدالت اجتماعی، شاخصهای متغیر وابسته است. بازتاب این عناصر در عملکردهای سیاسی امیرالمؤمنین علی(علیهالسلام) نمایانگر جایگاه ممتاز و تأثیرگذار قدرت نرم در اندیشهی ایشان است؛ بهعبارتی، مدیریت امیرالمؤمنین علی(علیهالسلام)، شاخصهای متغیر مستقل یا همان دعوت، تبلیغ، نفوذ، تکریم انسانیت، و سایر مؤلفههای مدیریتی قدرت نرم را در ساختار توازن حقوق و در راستای اجرای عدالت اجتماعی، به سمت ساختار هرم طبقاتی جامعه سوق دادهاند که جایگاه قدرت نرم در اندیشهی ایشان را ممتاز و مؤثر نشان میدهد.

    1. سوابق مربوط به پژوهش

    بهطور کلی سوابق تحقیقاتی مربوط به قدرت نرم به دو دسته تقسیم میشود. دستهی اول مربوط به تحقیقاتی است که قدرت نرم را در گفتمان اسلامی مورد بررسی قرار دادهاند. در این زمینه پروفسور «مولانا»، نظریه پرداز مسلمان ایرانی، در کتاب «اطلاعات عالمگیر و ارتباطات جهانی»[۱]، در سال ۱۹۸۶ میلادی در ارائهی تئوری و الگوی همگرایی ارتباطات، برای نخستین بار، عنوان «قدرت نرمافزار» را در روابط بینالملل مطرح کرد؛ در این کتاب بهطور خلاصه، موضوعاتی مانند ارزشها، اخلاق، و معنویت، مقاطع بحث ارتباطات بینالمللی و جهانی را تشکیل میدهد. هدف اصلی نویسنده بررسی حوزهی ارتباطات در سطح میانفردی، گروهی، سازمانی، بینالمللی و جهانی است و ابعاد فناورانه، سیاسیاجتماعی و فرهنگی در این زمینه مورد بررسی قرار میگیرد. مباحث مطرح شده در این کتاب، متأثر از اندیشهی اسلامی پروفسور مولانا است. وی ضمن نقد نظریههای لیبرالیستی و مارکسیستی در زمینهی توسعه، ایدهی نظریههای انسانیتر، اخلاقیتر، سنتیتر، ضدبلوکیتر و متکی به خودتر را مطرح میکند و بیان میدارد که تحقق این ایده نیازمند تغییر جهت از ارتباط عوامفریبانه و فناوری مدار به تعامل، گفتمان انسانی و تبادل آراء است. وی معتقد است برای رسیدن به این امر باید بهسوی اصول جهانشمول که در جهت عزت نفس انسانها و استعدادهای بشری تلاش میکنند گام برداشت.
    از دیگر آثار در این زمینه میتوان به دو کتاب «قدرت نرم و سرمایهی اجتماعی»[۲] و «قدرت نرم، فرهنگ و امنیت»[۳] نوشتهی اصغر افتخاری و همکاران، انتشار در سال ۱۳۸۷، اشاره کرد. این دو کتاب، حاصل دستآوردهای علمی همایش ملی «بسیج و قدرت نرم» است که به همت دانشگاه امام صادق(ع) و پژوهشکده مطالعات و تحقیقات بسیج در سال ۱۳۸۶ برگزار گردید. تلاش متولیان این همایش این بود که بهنوعی ایدهی نیازمندی درک بومی نظریهی قدرت نرم در چارچوب گفتمانی بسیج را مطرح سازند. محتوای این دو کتاب، شامل مجموعهای از مقالات ارائه شده در این همایش است. کتاب «قدرت نرم و سرمایهی اجتماعی» معنا و مفهوم قدرت نرم در رویکرد تطبیقی به همراه موضوع سرمایهی اجتماعی و قدرت نرم را مورد بررسی قرار میدهد. در کتاب «قدرت نرم، فرهنگ و امنیت» عموماً کارکردهای فرهنگی بسیج در عرصهی فعالسازی منابع قدرت نرم، جهت مدیریت بحرانها، به بحث گذارده شده است.
    مقالهی «اخلاق به مثابهی قدرت نرم با رویکرد اسلامی»[۴] نوشتهی حسین پوراحمدی و مهدی جعفری پناه، انتشار در سال ۱۳۹۱، قدرت نرم را در چارچوب گفتمان اسلامی با تأکید بر عنصر «اخلاق» بهعنوان بنیاد قدرت نرم، مورد بررسی قرار میدهد. نویسندگان در این مقاله، جذابیت قدرت نرم اسلامی را بر ابعاد اخلاقی آن مرتبط میدانند و معتقدند که اخلاق اسلامی علاوه بر اینکه بهعنوان یک عامل ایجابی توانایی جذب دیگران را دارد، بهعنوان یک عامل سلبی نیز ظرفیت دفع نفوذ و یا هرگونه سلطهگری را دارا میباشد.
    دستهی دوم مربوط به تحقیقاتی است که قدرت نرم را در گفتمان لیبرالیستی مورد بررسی قرار دادهاند. در این زمینه «جوزف نای» دانشمند نئولیبرالیستی، در سال ۱۹۹۰، مفهوم قدرت نرم را برای اولین بار، وارد ادبیات روابط بینالملل کرد. وی کتابهای متعددی در این زمینه منتشر کرده که از آن جمله کتاب «قدرت نرم، ابزارهای موفقیت در سیاست بینالملل»[۵]، انتشار در سال ۱۳۸۷، و کتاب «آیندهی قدرت»[۶]، انتشار در سال ۱۳۹۰، است. نای در این کتابها علاوه بر تشریح تئوری قدرت نرم، عملکردهای سیاست خارجی آمریکا را نیز قبل از جنگ عراق و در حین و بعد از جنگ، از زاویهی قدرت نرم، مورد بررسی قرار داده است. وی در کتاب «آیندهی قدرت»، شکل تکاملی قدرت نرم را در قدرت هوشمند معرفی میکند که از ترکیب قدرت سخت و قدرت نرم حاصل میشود و مناسبترین ابزار مقابله با تهدیدات گروههای تروریستی است.
    از دیگر آثار در این زمینه میتوان به کتاب «دیپلماسی عمومی نوین؛ کاربرد قدرت نرم در روابط بینالملل»[۷]، نوشتهی ژان میلسن و همکاران، انتشار در سال ۱۳۸۷، اشاره کرد. در این کتاب، دیپلماسی عمومی نوین بهعنوان یکی از ابزارهای کلیدی قدرت نرم، مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. نویسنده ضمن انتقاد از عملکردهای سیاسی آمریکا بعد از حوادث یازدهم سپتامبر ۲۰۰۱ ، بیان میدارد که ایالات متحده در کاربرد قدرت نرم در عرصهی بینالمللی از توازن لازم و همگرایی ضروری بین منابع قدرت متعارفش برخوردار نیست و لذا از این ناحیه آسیبپذیر است. در نهایت، این تحلیل نشان میدهد که دیپلماسی عمومی، تنها یک روش و تکنیک صرف نیست، بلکه باید آنرا بهعنوان بخشی از کالبد سیاستهای جهانی در نظر گرفت و پیدایش آن نشان میدهد که تکامل اقدامات دیپلماتیک به مرحلهی نوینی رسیده است.
    در خصوص ادبیات موضوع و سابقهی تحقیقاتی در مورد «جایگاه قدرت نرم در اندیشهی سیاسی امام علی(علیهالسلام)»، در بررسیهای محقق، مطلبی قابل استناد یافت نشد.

    1. اهداف تحقیق

    با توجه به اینکه بعد از حوادث ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، قدرتهای غربی بهخصوص آمریکا، با استفاده از کانالهای قدرت نرم، خشونتها و اعمال غیرانسانی گروههای تروریستی را به سمت گفتمان اسلامی جهتدهی کردند و تغییرات امنیتی در سطح نظام بینالملل را در راستای تقویت گفتمان غربی و تضعیف گفتمان اسلامی تفسیر کردند، لذا شناخت ابعاد نظری و عملی قدرت نرم در اندیشهی امیرالمؤمنین علی(علیهالسلام) ضروری بهنظر میرسد تا علاوه بر مدیریت تدافعی بر مبنای اصول اسلامی در برابر تبلیغات تخریبی دشمن، اشاعهی اهداف جهانی حکومت اسلامی نیز در دستور کار قرار گیرد تا چهرهی واقعی اسلام سیاسی برای جهانیان آشکار شود.

    1. نوع طرح تحقیق

    با در نظر گرفتن این مطلب که تحقیق پیرامون اندیشهی سیاسی امیرالمؤمنین علی(علیهالسلام) در زمینهی مورد بررسی، با ارائهی نظریات جدید، به توسعهی مرزهای دانش عمومی بشر در حوزهی علوم سیاسی و روابط بینالملل میانجامد، پژوهش حاضر در ردیف تحقیقات بنیادی نظری قرار میگیرد.

    1. روش تحقیق و ابزار گردآوری دادهها

    روش تجزیه و تحلیل دادهها تحلیلی توصیفی، و روش گردآوری اطلاعات و دادهها بهصورت کتابخانهای و استفاده از اینترنت است.

    1. تعریف مفاهیم و واژگان اختصاصی

    اقناع اصلی: در اقناع شدن از مسیر اصلی و یا مستقیم، گیرندهی پیام، کم و کیف واقعی اطلاعات ارائه شده را با فکر کافی و به دقت میسنجد.
    اقناع جانبی: در اقناع شدن از مسیر جانبی، پیامگیرنده توجه و تلاش اندکی را معطوف پردازش پیام میکند. در شرایطی که فرد مسیر جانبی را برای اقناع شدن میپیماید، اقناع، به سر نخهای سادهای نظیر جذابیت پیامدهنده بستگی دارد، اعم از آنکه فرد با موضع اظهار شده، یا خوشی و ناراحتی مرتبط با پذیرش آن موضع مرتبط باشد یا نباشد(پراتکانیس و آرنسون،۱۳۷۹،ص۳۹).
    دیپلماسی عمومی: دیپلماسی عمومی در لوای مقام راهبردی دولت، گونهی پیچیدهتری از یک اندیشهی مستند و مستدل شده است؛ یعنی موضوع «عموم» برای دولتها به مثابهی ابزار سیاست خارجی ملی، تحول یافته است. به این معنا دیپلماسی عمومی بهندرت یک پارادایم جدید در حوزهی سیاستهای بینالمللی خواهد بود، اما یک راهبرد است که درون تصویر سلسله مراتبی از اینکه چگونه سیاستها شکل میگیرند و جریانهای اطلاعات آنها را پشتیبانی میکنند، قرار میگیرد(میلسن و دیگران،۱۳۸۷،ص۱۰۱).
    دیپلماسی کلاسیک: دیپلماسی کلاسیک یا دیپلماسی کابینهای شامل پیامهایی است که از طرف یک مقام حاکم به حاکم دیگر و غالباً بهصورت محرمانه فرستاده میشود(نای،۱۳۹۰،ص۱۶۷).
    قدرت سخت: قدرت سخت متوجه ایجاد تبعیت از راه اعمال «تنبیه» و «تشویق» است و ناشی از «جباریت» هدفمند میباشد(مطهرنیا،۱۳۸۹،ص۱۲).
    قدرت نرم: قدرت نرم میتواند اعتقادات، ارزشها و نهادهایی را ایجاد نماید که الویتها را چینش و چارچوب مباحث را تعیین کند. قدرت نرم فراتر از صرفاً نفوذ یا اجبار است، بلکه توانایی اغوا و جذب است که ممکن است منجر به موافقت، رضایت یا تقلید و پیروی شود و تلاشهای رهبری را تسهیل کند(هایمنز و دیگران،۱۳۹۲،ص۱۰۴).
    قدرت هوشمند: قدرت هوشمند به ایجاد تبعیت از طریق ترکیب ماهرانهی «جباریت و حقانیت» ناشی از «رضایت» میاندیشد، بهعبارت دیگر، قدرت نرم، قدرت سخت را در اختیار میگیرد و کوشش دارد که با کاربرد ماهرانهی آن در صحنهی عمل، اعمال قدرت سخت را بهواسطهی قدرت نرم، «حقانیت» بخشد(مطهرنیا،۱۳۸۹،ص۱۲).
    متقاعدسازی: متقاعدسازی عبارت است از بهکارگیری استدلال برای نفوذ بر عقاید و اقدامات دیگران بدون تهدید به زور و یا قول پرداخت نقدی(نای،۱۳۹۰،ص۱۵۴).

    برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.