آوریل 14, 2021

منابع مقالات علمی : مواضع حقوقی سازمان ملل در خصوص جنگ ایران و عراق۹۳- قسمت ۱۴

سازمان ملل و بمباران شیمیایی و بمباران مناطق مسکونی از سوی عراق پس از آغاز جنگ شهرها و بمباران شیمیایی نیروهای ایرانی به وسیله عراق، سازمان ملل نیز در مقابل این اقدامات قطعنامه‌ها و بیانیه‌هایی صادر نموده است که با بررسی آنها می‌توان به عملکرد این سازمان در قبال اقدامات فوق پی برد و تأثیر آن را در روند جنگ سنجید.
شورای امنیت سازمان ملل چهارمین قطعنامه خود (شماره۵۴۰) درباره جنگ ایران و عراق را در ۳۱ اکتبر ۱۹۸۳ (۹ آبان ۱۳۶۲) به دنبال گسترش دامنه جنگ شهرها و نفتکش‌ها صادر نمود. در این قطعنامه شورای امنیت همه موارد نقض حقوق بین‌الملل بشردوستانه را در تمام زمینه‌ها به ویژه مفاد کنوانسیون‌های ۱۹۴۹ ژنو، محکوم می‌کند و خواستار قطع فوری همه عملیات نظامی علیه هدف‌های غیرنظامی از جمله شهرها و مناطق مسکونی می‌شود. در این قطعنامه یک نکته واقع‌بینانه به چشم می‌خورد و آن اینکه بر اساس گزارش نمایندگان ویژه دبیرکل در مورد حملات عراق به شهرها و مناطق مسکونی و تخریب عمدی شهرهای هویزه و خرمشهر به طور ضمنی در بند ۲ بدون ذکر نام عراق نقض حقوق بشردوستانه و حمله به اهداف غیرنظامی تقبیح شده است.
پس از آن در پی کاربرد سلاح شیمیایی به وسیله عراق در عملیات خیبر علیه نیروهای ایرانی، نیز شورای امنیت دولت عراق را به خاطر نقض کنوانسیون ۱۹۲۵ ژنو درباره منع کاربرد سلاح‌های شیمیایی مورد نکوهش قرار داد.
شورای امنیت به دنبال تداوم جنگ شهرها و حملات موشکی به مناطق مسکونی دو بیانیه در عرض ۱۰ روز صادر کرد. بیانیه‌های ۵ و ۱۵ مارس ۱۹۸۵۱۴ و (۲۴ اسفند ۱۳۶۳) که هر دو درباره حملات به مناطق مسکونی بود. در این بیانیه‌ها شورای امنیت ضمن تقاضای قطع این حملات از ایران و عراق خواست تا به تعهد خود نزد دبیرکل مبنی بر عدم حمله به هدف‌های غیرنظامی متعهد باشند. شورای امنیت مدتی بعد در ۲۵ آوریل ۱۹۸۵ (۵/۲/۱۳۶۴) بیانیه دیگری درباره کاربرد سلاح شیمیایی منتشر کرد که در آن از دو کشور خواست از به کارگیری هر نوع سلاح شیمیایی علیه نیروها و مناطق غیرنظامی یکدیگر خودداری کنند.
علاوه بر این شورای امنیت در ششمین قطعنامه خود درباره جنگ ایران و عراق یعنی قطعنامه ۵۸۲ که در ۲۴ فوریه ۱۹۸۶ (۵/۱۲/۱۳۶۴) صادر کرد، از بمباران مراکز جمعیتی کاملاً غیرنظامی و نقض حقوق بشردوستانه و دیگر قوانین برخورد مسلحانه و به ویژه استفاده از سلاح‌های شیمیایی مغایر با تعهدات پروتکل ۱۹۲۵ ژنو اظهار تأسف نمود.
در واکنش به قطعنامه ۵۸۲ ایران آن را ناقص و بی‌اعتبار و غیرقابل اجرا اعلام کرد و عراق نیز همچنان به کاربرد سلاح شیمیایی استمرار بخشید. پس از آن شورای امنیت درپی ملاحظه گزارش هیئت اعزامی دبیر کل سازمان ملل که مأموریت معاینه مجروحان ناشی از کاربرد بمب‌های شیمیایی بستری در بیمارستان‌های اروپا را به عهده داشت در تاریخ ۲۱ مارس ۱۹۸۶ (اول فروردین ۱۳۶۵) بیانیه‌ای در محکومیت عراق صادر کرد. در این بیانیه، با توجه به اتفاق‌نظر کارشناسان مبنی بر اینکه عراق در موارد زیادی مکرراً از سلاح‌های شیمیایی علیه نیروهای ایرانی استفاده کرده، شورای امنیت استفاده از سلاح‌های شیمیایی را که ناقض صریح پروتکل ۱۹۲۵ ژنو است قویاً محکوم می‌نماید و با یادآوری بیانیه‌های قبلی در این مورد، رعایت پروتکل فوق را خواستار می‌شود.
شورا همچنین در قطعنامه ۵۹۸، بمباران مراکز غیرنظامی و نقض اصول بشردوستانه و استفاده از سلاح شیمیایی را سرزنش کرده، اعلام می‌کند که تصمیم دارد کلیه عملیات نظامی بین ایران و عراق را خاتمه دهد. شورای امنیت دو قطعنامه دیگر پس از قطعنامه ۵۹۸ صادر می‌کند که هر دو آنها درباره منع کاربرد سلاح‌های شیمیایی بود.
شورای امنیت در تاریخ ۹ مه ۱۹۸۸(۱۹/۲/۱۳۶۷) نیز قطعنامه ۶۱۲ خود را صادر کرد. در این قطعنامه ۱ـ بر ضرورت عاجل رعایت دقیق مفاد پروتکل منع استفاده از گازهای سمی، خفقان‌آور یا گازهای دیگر و نیز سلاح‌های میکروبی که در ۱۷ ژوئیه ۱۹۲۵ در ژنو امضا شده است، تأکید می‌کند.
۲ـ تداوم استفاده از سلاح‌های شیمیایی در جنگ ایران و عراق را که بر خلاف تعهدات ناشی از پروتکل ژنو است، قویاً محکوم می‌کند.
۳ـ از طرفین توقع دارد که در آینده از استفاده از جنگ‌افزارهای شیمیایی با توجه به تعهداتشان به موجب پروتکل ژنو خودداری کنند.
۴ـ از کلیه کشورها می‌خواهد که بر اعمال و یا تداوم اعمال نظارت شدید بر صدور مواد و تولیدات شیمیایی که در ساخت جنگ‌افزارهای شیمیایی به کار می‌روند به کشورهای متخاصم جنگ بیفزایند. ۵ ـ تصمیم می‌گیرد که موضوع را دنبال کند و عزم خود را به منظور بررسی مجدد این قطعنامه اعلام می‌دارد.
در قطعنامه ۶۲۰ نیز که همانند قطعنامه ۶۱۲ تنظیم شده است، شورا کاربرد سلاح شیمیایی در جنگ ایران و عراق را محکوم و تأیید می‍‍کند که چنین استفاده‌ای علیه ایران شدت و تکرار بیشتری داشته است.
از طرف دیگر، خاویر پرز دکوئیار دبیرکل سازمان ملل متحد، نیز که از آغاز سال ۱۹۸۲ دبیرکلی سازمان را برعهده گرفته بود، اقداماتی در زمینه جلوگیری از جنگ شهرها و کاربرد سلاح شیمیایی انجام داد. دبیرکل در پی تشدید حملات به مناطق مسکونی پیامی به رؤسای جمهور دو کشور فرستاد و از آنها خواست که از هر گونه حمله به مناطق مسکونی خودداری ورزند که در ۱۲ ژوئن ۱۹۸۴ پس از موافقت طرفین درگیر، جنگ شهرها قطع گردید.
به هر حال، سازمان ملل متحد بیانیه‌ها و قطعنامه‌های متعددی در قبال کاربرد سلاح شیمیایی و بمباران مناطق غیرمسکونی صادر کرد و کشورهای درگیر را نیز دعوت نمود که اصول بشردوستانه و مفاد پروتکل ۱۹۲۵ ژنو را رعایت کنند که تا اینجای کار به نظر می‌رسد بسیار خوب کار کرده است. اما مهم این است که در این بیانیه‌ها و قطعنامه‌ها سازمان ملل در مسئله کاربرد بمب‌های شیمیایی در مواقعی نادر عراق را محکوم کرده است و در بعضی مواقع حتی اعلام می‌دارد که از سلاح شیمیایی در جنگ استفاده شده است ولی از استفاده کننده آن نامی نمی‌برد و یا شدیداً آن را محکوم نمی‌کند و از جوامع بین‌المللی نیز نمی‌خواهد که این عمل عراق را به دلیل نقض پروتکل ۱۹۲۵ ژنو محکوم کنند بلکه بسیار راحت از کنار مسئله گذشته و به توبیخ و توصیه بسنده می‌کند؛ تنها بعد از تصویب قطعنامه ۵۹۸ یعنی زمانی که اعضای شورای امنیت عملا تصمیم گرفتند که به جنگ خاتمه دهند در قطعنامه‌های ۶۱۲ و ۶۲۰ کاربرد سلاح شیمیایی را قویاً محکوم می‌کند و اذعان می‌کند که استفاده این سلاح علیه ایران تکرار و شدت بیشتری داشته است. در مورد بمباران مناطق مسکونی هم سازمان ملل به طور جدی تصمیم نگرفته است یا نخواسته است که این مسئله را حل کند و تنها به توصیه و دعوت طرفین به رعایت اصول بشردوستانه بسنده کرده است. بنابراین عدم قطعیت بیانیه‌ها و قطعنامه‌های سازمان ملل متحد در این زمینه موجب می‌شد که رژیم عراق در کاربرد این سلاح‌ها نه تنها ترسی به خود راه ندهد بلکه حتی تشویق شود تا سلاح شیمیایی در ابعاد گسترده‌تری استفاده کند و همچنین مناطق غیرنظامی ایران را بمباران و موشک‌باران نماید.
سازمان ملل متحد در جنگ عراق علیه ایران، به زعم خویش در جهت انجام وظیفه اصلی خویش یعنی محفوظ داشتن نسل های آینده از خطر و بلای جنگ، حفظ صلح و امنیت بین المللی و جلوگیری از تهدیدات علیه صلح، به اتخاذ و اجرای تصمیمات متعدد مبادرت ورزید.
گفتار دوم :راهبردهای سازمان مل متحد در جنگ ایران و عراق
با نگاهی به مجموعه فعالیت های سازمان ملل، که در این رابطه به عمل آورده به وضوح آشکار است که شورای امنیت، دبیر کل[۸۰] و مجمع عمومی تلاش های زیادی مبذول داشتند[۸۱]. اگرچه تلاش های این سه رکن مستقل از هم اتخاذ می شدند ولی به دلیل پیوندهای تشکیلاتی و یکسان بودن شرایط حاکم بر سه رکن تفاوت چندانی در سیاست های آن ها دیده نمی شود . همچنین این فعالیت ها با تاثیر از شرایط موجود منطقه ای و جهانی، از فراز و نشیب های فراوانی برخوردار بود[۸۲]، ولی در هر صورت، زمینه های پذیرش قطعنامه از سوی دو دولت عراق و ایران را پس از ۸ سال جنگ فراهم آوردند .
الف- مواضع شورای امنیت سازمان ملل متحد در جنگ عراق علیه ایران
شورای امنیت سازمان ملل متحد یک روز پس از حمله سراسری عراق علیه ایران اولین اقدامش را در قبال جنگ با صدور بیانیه ۲۳ سپتامبر ۱۹۸۰ (۱ مهر ۱۳۵۹) به انجام رسانید و ۵ روز پس از آن نخستین قطعنامه خود را صادر کرد [۸۳].این روند با صدور ۸ قطعنامه و بیش از ۱۵ بیانیه دیگر ادامه یافت . این قطعنامه ها و بیانیه ها عمدتا جنبه توصیه داشتند[۸۴] ولی قطعنامه ۵۹۸ یک استثنا در این مورد است; زیرا این قطعنامه یک تصمیم با پیشنهادهای اجرایی برای پایان دادن به جنگ ۲۸۸۷ روزه عراق علیه ایران به شمار می رود.
۱-اقدامات شورای امنیت در نخستین سال جنگ
در پی درخواست مکتوب ۲۳ سپتامبر ۱۹۸۰ (۱ مهر ۱۳۵۹) دبیر کل، شورای امنیت ضمن مشورت با اعضا، اولین موضع گیری خود در مورد جنگ ایران و عراق را تحت عنوان بیانیه اعلام داشت، و طی آن، نگرانی عمیق خود را از گسترش احتمالی این برخورد[۸۵] ابراز داشت و از طرفین خواست از هرگونه اقدامی که منجر به وخیم تر شدن اوضاع شود، خودداری نمایند و اختلافات خود را از طریق راه های مسالمت آمیز حل و فصل کنند . همچنین از پیشنهاد و به کارگیری مساعی جمیله[۸۶]، که از سوی دبیر کل برای پایان دادن به جنگ مطرح شده است، حمایت کرد [۸۷].
شورای امنیت به دنبال تقاضای ۲۵ سپتامبر ۱۹۸۰ (۳ مهر ۱۳۵۹) دبیر کل، در ۲۶ و ۲۸ سپتامبر (۴ و ۶ مهر) تشکیل جلسه داد و نخستین قطعنامه خود را به اتفاق آراء و در جلسه شماره ۲۲۴۸ تحت عنوان «قطعنامه ۴۷۹» به تصویب رساند . این قطعنامه دارای ۵ ماده بود و موضوع جنگ را تحت عنوان «وضعیت میان ایران و عراق » مورد بررسی قرار داد.
در این قطعنامه ضمن یاداوری تعهد کشورهای عضو به حل و فصل مسالمت آمیز اختلافات و عدم توسل به زور و مسؤولیت شورای امنیت در حفظ صلح و امنیت بین المللی و با ابراز تاسف عمیق از وضعیت وخیم رو به گسترش بین ایران و عراق از طرفین خواست از به کار بردن بیش تر زور خودداری کرده، اختلافات خود را از طریق مسالمت آمیز حل نمایند و نیز از هرگونه پیشنهاد مناسبی که می تواند منجر به صلح شود استقبال کنند . همچنین از عموم کشورها تقاضا کرد که از هرگونه اقدامی که منجر به تشدید منازعه می شود، بپرهیزند . در ضمن، از کوشش های دبیر کل و مجددا از پیشنهادش در مورد به کارگیری مساعی جمیله برای حل وضعیت موجود بین ایران و عراق پشتیبانی کرد و از وی خواست نتایج اقدامات خود را ظرف مدت ۴۸ ساعت به شورای امنیت گزارش دهد . در پایان جلسه، رئیس تونسی شورای امنیت[۸۸] جنگ بین ایران و عراق را یک تهدید واقعی برای صلح و امنیت بین المللی قلمداد نمود[۸۹].
در فاصله ۱۵ تا ۲۹ اکتبر ۱۹۸۰ (۲۲ مهر تا ۱۶ آبان ۱۳۵۹) شورای امنیت ۵ جلسه دیگر در مورد جنگ تشکیل داد که هیچ یک منجر به صدور قطعنامه یا بیانیه ای نگردید . در جلسه ۱۵ اکتبر سعدون حمادی وزیر امور خارجه عراق و در جلسه ۱۷ اکتبر شهید محمدعلی رجایی نخست وزیر وقت ایران[۹۰] به تفصیل نقطه نظرات دولت های خویش در مورد ریشه های جنگ ایران و عراق را مطرح نمودند [۹۱]سرانجام، شورای امنیت پس از بررسی های لازم در ۵ نوامبر۱۹۸۰ (۴ آبان۱۳۵۹ )بیانیه ای صادر کرد و از تلاش های دبیر کل و پیشنهاد او مبنی بر تعیین و اعزام نماینده ای برای مذاکره با دو دولت ایران و عراق حمایت کرد[۹۲] و از دبیر کل خواست نتیجه اقدامات خود را در این مورد به اطلاع شورای امنیت برساند .
۲- موضع گیری های شورای امنیت درسال ۱۹۸۲/۱۳۶۱
شورای امنیت پس از صدور بیانیه ۵ نوامبر ۱۹۸۰ (۱۴ آبان ۱۳۵۹) در یک سکوت سنگین فرو رفت تا سرانجام پس از ۲۱ ماه و ۱۵ روز – یعنی در ۱۲ ژوئن ۱۹۸۲ (۲۱ تیر۱۳۶۱- )در جلسه ۲۳۸۳ خود قطعنامه ۵۱۴ را در باره جنگ صادر کرد [۹۳].جلسه شورا به خواست کشور اردن و حمایت امریکا تشکیل گردید [۹۴]و به اتفاق آراء، قطعنامه مزبور را به تصویب رساند . در این قطعنامه ضمن ابراز نگرانی از ادامه وضعیت میان ایران و عراق[۹۵] از خسارات مادی و معنوی ناشی از آن و تهدیدی که متوجه صلح شده یاد گردیده است . از نکات جدیدی که در این قطعنامه آمده است، می توان به یاداوری قطعنامه ۴۷۹ و بیانیه ۵ نوامبر ۱۹۸۰ (۱۴ آبان ۱۳۵۹) شورا و توجه به کوشش های میانجیگری دبیر کل، جنبش عدم تعهد و سازمان کنفرانس اسلامی اشاره کرد . این قطعنامه همچنین خواستار آتش بس و خاتمه فوری کلیه عملیات نظامی، عقب نشینی نیروها به مرزهای شناخته شده بین المللی، هماهنگی بین کوشش های میانجیگری تحت نظارت دبیر کل برای حصول به یک راه حل جامع، عادلانه و شرافتمندانه متکی بر اصول منشور ملل متحد و اصول روابط بین المللی [۹۶]قابل قبول برای طرفین و پرهیز کلیه کشورها از اقدامات تشدیدکننده منازعه گردید و تصمیم شورای امنیت مبنی بر اعزام گروهی از ناظران سازمان ملل متحد، برای تایید، تحکیم و نظارت بر آتش بس و عقب نشینی نیروها را اعلام کرد.
در ۱۵ ژوئیه ۱۹۸۲ (۲۴ تیر ۱۳۶۱) رئیس شورای امنیت به نمایندگی از اعضا، بیانیه ای را منتشر ساخت و در آن نگرانی شورای امنیت از عدم اجرای قطعنامه ۵۱۴ را مطرح کرد و در ضمن خواستار حل مسالمت آمیز منازعه ایران و عراق گردید . این بیانیه نیز مورد قبول ایران قرار نگرفت . متعاقب آن و بر اساس تقاضای مورخ ۱ اکتبر ۱۹۸۲ (۹ مهر ۱۳۶۱) نماینده عراق در سازمان ملل متحد شورای امنیت تشکیل جلسه داد [۹۷]و قطعنامه ۵۲۲ را در جلسه ۲۳۹۹ که در ۴ اکتبر ۱۹۸۲ (۱۲ مهر ۱۳۶۱) برگزار شد به اتفاق آراء به تصویب رساند . در این قطعنامه همانند قطعنامه ها و بیانیه های پیشین ابتدا به ابراز تاسف از ادامه مناقشه و خسارات سنگین انسانی و تهدیدی که این مناقشه متوجه صلح و امنیت بین المللی کرده است و نیز به تایید و تاکید بر قطعنامه ها و بیانیه های گذشته و گزارش ۱۵ جولای ۱۹۸۲ (۲۴ تیر ۱۳۶۱ )[۹۸]پرداخت سپس خواستار آتش بس فوری و خاتمه عملیات جنگی و بازگشت نیروهای نظامی به مرزهای شناخته شده بین المللی گردید و به صورت تلویحی از اقدام عراق در پذیرش قطعنامه استقبال و از طرف دیگر یعنی ایران خواست که به اقدام مشابه دست زند [۹۹].همچنین شورا بر اجرای بدون تاخیر تصمیم خویش مبنی بر اعزام گروه ناظران سازمان ملل متحد و لزوم ادامه کوشش های میانجیگرانه تاکید ورزید . همچنین مجددا از کشورها خواست از اقداماتی که موجب طولانی شدن جنگ می شود پرهیز نمایند و زمینه تسهیل اجرای قطعنامه را فراهم آورند . این قطعنامه از دبیرکل نیز تقاضا نمود که ظرف مدت ۷۲ ساعت گزارش خود را در اجرای این قطعنامه تسلیم شورا کند
۳-تلاش های شورای امنیت در سال ۸۴ – ۱۹۸۳/۶۴ – ۱۳۶۳
رئیس شورای امنیت در سال ۱۹۸۳/۱۳۶۳ طی یک بیانیه جدید آتش بس فوری، عقب نشینی نیروهای نظامی به مرزهای شناخته شده بین المللی و حل و فصل صلح آمیز جنگ را از طرفین درخواست کرد . این بیانیه مطلب جدیدی نسبت به قطعنامه ها و بیانیه های قبلی شورای امنیت نداشت . شورای امنیت متاثر از عملیات های موفقیت آمیز نیروهای مسلح ایران[۱۰۰] برای صدور قطعنامه جدید [۱۰۱]در تاریخ ۳۱ اکتبر ۱۹۸۳ (۹ آبان ۱۳۶۲) جلسه شماره ۲۴۹۳ خود را تشکیل داد و قطعنامه ۵۴۰ را با ۱۲ رای موافق و سه رای ممتنع پاکستان، نیکاراگوئه و مالت به تصویب رساند[۱۰۲] .
در این قطعنامه مطابق شیوه قبلی شورای امنیت بر قطعنامه ها و بیانیه های گذشته شورا تاکید شد . قطعنامه ۵۴۰ حاوی نکات جدیدی بود; همچون محکوم ساختن نقض حقوق انسانی و بشردوستانه مغایر با کنوانسیون های ۱۹۴۹/۱۳۲۸ ژنو[۱۰۳] در خواست از ایران و عراق به رعایت احترام به حق و آزادی کشتی رانی و بازرگانی در آب های بین المللی، پرهیز از حمله به تاسیسات و بنادر دور از ساحل، و خودداری از هرگونه اقدامی که صلح و امنیت دریایی منطقه را به خطر می اندازد .
در پی تایید هیات اعزامی سازمان ملل به منطقه درگیری ایران و عراق مبنی بر کاربرد سلاح شیمیایی توسط عراق، دبیر کل گزارش هیات را به شورای امنیت تحویل داد و شورا ضمن صدور بیانیه ای در ۳۰ مارس ۱۹۸۴ (۱۰ فروردین ۱۳۶۳) بدون ذکر نام کشور عراق، کاربرد سلاح شیمیایی را برای اولین بار[۱۰۴] در جنگ ایران و عراق قویا محکوم کرد .
شورای همکاری خلیج فارس در تاریخ ۲۱ مه ۱۹۸۴ (۳۱ اردیبهشت ۱۳۶۳) نسبت به تجاوز و نقض حقوق و آزادی کشتی رانی از سوی ایران در حمله به کشتی ها در خلیج فارس به شورای امنیت سازمان ملل متحد شکایت کرد . بر این اساس شورای امنیت ضمن تشکیل جلسات متعدد در نهایت در جلسه ۲۵۴۶ مورخ ۱ ژوئیه ۱۹۸۴ (۱۱ خرداد ۱۳۶۳ )با ۱۳ رای موافق و ۲ رای ممتنع قطعنامه ۵۵۲ را تصویب کرد . در این قطعنامه با یاداوری تعهد کشورهای عضو در رعایت حسن همجواری احترام به اهداف و اصول منشور ملل متحد، عدم توسل به زور علیه تمامیت ارضی و اهمیتی که خلیج فارس در صلح و امنیت بین المللی و ثبات اقتصاد جهانی ایفا می کند از کشورهای درگیر خواست بر اساس حقوق بین الملل حق کشتی رانی آزاد و تمامیت ارضی کشورهایی را که طرف مخاصمه و درگیری نیستند محترم بشمارند [۱۰۵].همچنین خواهان توقف فوری هرگونه حمله به کشتی ها شد و حمله به کشتی ها را نیز محکوم کرد . در بند ۶ قطعنامه ذکر شد که چنانچه مفاد این قطعنامه رعایت نگردد شورا به بررسی اقدامات مؤثری که اجرای آزاد کشتی رانی را تضمین نماید خواهد پرداخت.
پس از صدور قطعنامه ۵۵۲ شورای امنیت تا پایان سال ۱۹۸۴/۱۳۶۳ به استثنای بیانیه ۱۹ ژوئن (۲۶ خرداد) اقدام دیگری انجام نداد . در این بیانیه شورای امنیت تصمیم دبیر کل مبنی بر اعزام دو هیات به ایران و عراق برای بررسی اتهام حمله به مناطق مسکونی را تایید و تنفیذ کرد. [۱۰۶]
۴-بیانیه های منتشرشده شورای امنیت در سال ۱۹۸۵/۱۳۶۴
شورای امنیت در سال ۱۹۸۵/۱۳۶۴ قطعنامه ای صادر نکرد و فقط اقدام به صدور ۳ بیانیه کرد . در اولین بیانیه که در ۵ مارس (۱۴ اسفند) منتشر شد از طرفین خواست که از حمله به مناطق مسکونی دست بردارند و به توافقی که با دبیر کل در این زمینه انجام داده اند احترام بگذارند . بار دیگر شورای امنیت در ۱۵ مارس (۲۴ اسفند) در دومین بیانیه خویش خواستار اجرای توافق عدم حمله به مناطق مسکونی و نیز کوشش برای یافتن راه حل مسالمت آمیز در منازعه گردید . شورای امنیت سومین بیانیه خود را در ۲۵ آوریل (۵ اردیبهشت) صادر کرد . در این تاریخ، نظر شورا بار دیگر متوجه به کارگیری سلاح شیمیایی در جنگ ایران و عراق شد . بر این اساس، با صدور بیانیه مزبور کاربرد سلاح شیمیایی علیه نیروهای ایرانی را بدون ذکر نام کشور عراق، قویا محکوم کرد . مهم ترین علت صدور این بیانیه را با توجه به لحن محکمی که داشت فشار غیر مستقیم بر عراق به منظور پذیرش طرح ۸ ماده ای دبیر کل دانسته اند[۱۰۷].
۵-کوشش های شورای امنیت در سال ۱۹۸۶/۱۳۶۵:[۱۰۸]
عملیات والفجر ۸ که در تاریخ ۲۰ بهمن ۱۳۶۴ از سوی ایران انجام شد منجر به ورود نیروهای ایرانی به «فاو» گردید و ارتباط دریایی عراق را قطع کرد و قوای ایرانی را به مرزهای کویت و شهر بصره عراق بسیار نزدیک ساخت . متعاقب آن عراق و اتحادیه عرب [۱۰۹]از شورای امنیت درخواست کردند[۱۱۰] که برای رسیدگی به موضوع جنگ تشکیل جلسه دهد . شورای امنیت در ۲۴ فوریه۱۹۸۶ (۵اسفند ۱۳۶۴) جلسه ۲۶۶۶ خود را تشکیل داد و قطعنامه ۵۲۸ را به اتفاق آراء به تصویب رساند . از نکات جدیدی که در این قطعنامه به چشم می خورند می توان به موضوعاتی همچون اشاره شورا به تلاش ۶ ساله اش در مورد وضعیت ایران و عراق، یاداوری امضای پروتکل منع استفاده از گازهای خفه کننده، سمی یا سایر گازها و سلاح های میکروبی در جنگ[۱۱۱]، تاکید بر اصل غیر قابل تصرف بودن اراضی از راه زور اشاره کرد . همچنین شورای امنیت از اقدامات اولیه ای[۱۱۲] که سبب منازعه گردیدند و نیز از شدت یافتن منازعه و بمباران مراکز مسکونی، کشتی ها و هواپیماهای غیر نظامی ابراز تاسف کرد و از طرفین خواست با قطع بی درنگ کلیه مخاصمات، آتش بس فوری را به مرحله اجرا بگذارند و سپس به مبادله اسرا با همکاری کمیته بین المللی صلیب سرخ بپردازند .
شورای امنیت در ادامه کوشش هایش در مورد جنگ ایران و عراق در تاریخ ۲۱ مارس ۱۹۸۶ ۱(فروردین ۱۳۶۵) بر اساس گزارش متخصصان علوم پزشکی اعزامی از سوی سازمان ملل متحد بیانیه ای صادر کرد که در آن برای اولین بار با ذکر نام کشور «عراق » کاربرد سلاح شیمیایی توسط آن کشور علیه نیروهای ایرانی را محکوم نمود . همچنین در این بیانیه ادامه درگیری طرفین محکوم گردید . شورای امنیت در مورخ ۲۹ اوت ۱۹۸۶ (۷ شهریور ۱۳۶۵) ضمن صدور بیانیه ای دیگر از افزایش احتمالی دامنه درگیری و گسترش حمله به کشتی های تجاری و مناطق غیر نظامی ابراز نگرانی کرد و از تلاش های مداوم دبیر کل به ویژه در زمینه عدم به کارگیری سلاح های شیمیایی و نیز از اعلام دو کشور ایران و عراق مبنی بر خودداری از حمله به مناطق مسکونی حمایت کرد [۱۱۳].
شورای امنیت به درخواست اتحادیه عرب که از اعلام «ایران » مبنی بر تصمیم به دست زدن به عملیات سرنوشت ساز بیمناک بودند از آغاز اکتبر ۱۹۸۶ (۸ مهر ۱۳۶۵ )بحث خود را در مورد درگیری عراق و ایران شروع کرد . در جلسه سوم اکتبر (۱۱ مهر)، دبیر کل طی سخنانی نگرانی عمیق جامعه جهانی را از روند ادامه و توسعه منازعه ابراز داشت [۱۱۴].سرانجام، شورای امنیت در جلسه ۲۷۱۳ خود، به اتفاق آرا، قطعنامه ۵۸۸ را در تاریخ ۸ اکتبر ۱۹۸۶ (۱۶ مهر ۱۳۶۵) صادر نمود . شورای امنیت در دو قطعنامه ۵۵۲ و ۵۸۲ به قطعنامه ها و بیانیه های گذشته خویش اشاره ای نکرد . این روند در قطعنامه ۵۸۸ هم ادامه یافت با این تفاوت که در قطعنامه جدید از دو کشور ایران و عراق خواسته شد که بدون درنگ قطعنامه ۵۸۲ را به مرحله اجرا بگذارد . همچنین از دبیر کل خواست با مشورت طرفین منازعه بر شدت فعالیت هایش در اجرای قطعنامه ۵۸۲ بیفزاید . این قطعنامه به استثنای نکات مزبور حاوی مطلب جدید دیگری نبود [۱۱۵].
شورای امنیت پس از دریافت گزارش جدید دبیر کل در مورد تازه ترین مواضع دو دولت ایران و عراق نسبت به قطعنامه ۵۸۲ و ۵۸۸ و طرح ۸ ماده ای دبیر کل، تشکیل جلسه داد . این جلسه که در ۲۲ دسامبر ۱۹۸۶ (۳۱ شهریور ۱۳۶۵) منعقد شد منجر به صدور بیانیه ای گردید که در آن به تکرار موضوعاتی همچون ابراز نگرانی عمیق از وضعیت وخیم موجود بین ایران و عراق، اظهار تاسف از نقض قوانین انسان دوستانه بین المللی، درخواست از طرفین برای اجرای قطعنامه های ۵۸۲ و ۵۸۸، تصمیم شورا به حل و فصل مسالمت آمیز اختلاف موجود، ادامه کوشش دبیر کل در حل منازعه و مانند آن پرداخت . ایران در پاسخ به این بیانیه، همانند آنچه در مورد قطعنامه ۵۸۸ اعلام کرده بود مجددا اعلام داشت: بخشی از قطعنامه ۵۸۲ و ۵۸۸ و بیانیه ۲۲ دسامبر ۱۹۸۶ (۳۱ شهریور ۱۳۶۵) را که ناظر بر خاتمه مخاصمات بدون تعیین متجاوز است نمی پذیرد. [۱۱۶]

دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.