می 16, 2021

دسترسی متن کامل – مواضع حقوقی سازمان ملل در خصوص جنگ ایران و عراق۹۳- قسمت ۱۶

دبیرکل در یک مصاحبه مطبوعاتی در تاریخ ۱۳ ژانویه (۲۲ دی ۱۳۶۶) ضرورت یک تلاش تازه مشترک و هماهنگ از سوی اعضای شورای امنیت (به ویژه اعضای دایم شورای امنیت) را برای حل منازعه متذکر گردید و تقاضا نمود که جلسه فوری شورای امنیت در سطح وزرای امورخارجه برای رسیدگی به جنگ تشکیل شود . این درخواست از سوی شورای امنیت مورد اجابت قرار گرفت [۱۴۸]
در ۲۶ ژانویه (۵ بهمن) تلاش دبیر کل در اجلاس کنفرانس اسلامی در کویت برای یافتن راه حلی به منظور شکستن بن بست موجود با شکست مواجه شد . در واقع دبیرکل پس از نومیدی از اجرای طرح ۸ ماده ای، طرح دیگری در همین کنفرانس و در ۶ ماده، به طور محرمانه به طرفین ارائه کرد . طرح ۶ ماده ای وی رسیدگی به مسؤولیت جنگ (تعیین متجاوز)، برقراری آتش بس، بازگشت نیروهای دو طرف به مرزهای شناخته شده بین المللی مبادله اسرا و حل جامع مسائل مورد اختلاف را پیش بینی کرده بود [۱۴۹]عراق در مورد این طرح اعلام کرد که چنانچه رسیدگی به مسؤولیت جنگ متاخر از سایر بندهای طرح مورد توجه قرار گیرد با آن موافق است[۱۵۰] سپس دبیرکل گزارش گروه اعزامی اش به جبهه های جنگ ایران و عراق را که مؤید کاربرد مکرر سلاح شیمیایی بود به شورای امنیت ارسال کرد و آن مبنایی برای صدور بیانیه ۱۴ مه (۲۲ اردیبهشت) در محکومیت کاربرد سلاح شیمیایی و طولانی شدن جنگ گردید . اما شورای امنیت این بیانیه را کافی ندید و در ۱۴ اوت (۲۱ مرداد) قطعنامه ۵۹۸ را تصویب کرد . دبیرکل پس از تصویب قطعنامه و در همان روز و در جلسه شورای امنیت سخنانی به شرح ذیل ایراد نمود: این قطعنامه اوج تلاش های شورای امنیت برای پایان بخشیدن به مخاصمه ایران و عراق است و ضرورت دارد همه سیاست ها برای پایان یافتن منازعه با مواضع شورای امنیت هماهنگ شود و نیز ضروری است با مشورت طرفین درگیر و کشورهای همجوار، تمهیداتی برای امنیت و ثبات منطقه اندیشیده شود . دبیرکل افزود: تعیین هیاتی برای مشخص کردن شروع کننده جنگ، هدف اصلی ماست .
دبیرکل در روز تصویب قطعنامه ۵۹۸ متن قطعنامه را برای وزرای امور خارجه دو کشور فرستاد و خواستار نظر آنان گردید [۱۵۱]ایران یک روز بعد، به آن جواب «نه رد و نه تائید» داد ولی عراقی ها آن را پذیرفتند .
دبیرکل از ۱۱ تا ۱۴ سپتامبر ۱۹۸۷ (۱۹ تا ۲۲ شهریور ۱۳۶۶) به تهران و بغداد سفر کرد و با رؤسای جمهور دو کشور ایران و عراق دیدار نمود . وی در این سفر کوشید تا نظرات طرفین را در مورد قطعنامه ۵۹۸ و طرح ۶ ماده ای به هم نزدیک کند . مجددا دبیرکل با رئیس جمهوری اسلامی ایران در نیویورک ملاقات کرد و در خصوص قطعنامه ۵۹۸ با وی مذاکره نمود[۱۵۲]. در پی این دیدارها دبیرکل از ۲۶ سپتامبر تا ۱۰ اکتبر (۴ تا ۱۸ مهر) به ترتیب با معاون وزارت امورخارجه ایران، وزرای امورخارجه پنج کشور عضو دایم شورای امنیت، وزیر امورخارجه عراق، و مدیرکل امور بین الملل وزارت امورخارجه ایران دیدار کرد . ماحصل این دیدارها منجر به ارائه طرح اجرای دبیر کل در ۱۰ اکتبر (۱۸ مهر) به شورای امنیت و سپس در ۱۵ اکتبر (۲۳ مهر) به وزرای امورخارجه ایران و عراق گردید . مفاد طرح اجرایی دبیرکل برای اجرای قطعنامه ۵۹۸ عبارت بودند از:
– اولا، دو کشور باید قطعنامه ۵۹۸ را در کل و در مجموع بپذیرند.
– ثانیا، هیچ بندی از قطعنامه بر دیگر بندهای آن ارجحیت و تقدم ندارد . بنابراین، در روز برقراری آتش بس یک هیات بی طرف بررسی مسؤولیت منازعه را شروع خواهد کرد.
– ثالثا پس از برقراری آتش بس، عقب نشینی نیروهای نظامی به مرزهای شناخته شده بین المللی آغاز می گردد[۱۵۳].
در ۱۰ دسامبر ۱۹۸۷ (۱۸ آذر ۱۳۶۶) دبیرکل مطابق نظرات موافق ایران و مخالفت عراق در خصوص طرح مزبور[۱۵۴]، خواستار تحرک جدیدی از سوی شورای امنیت برای اجرای قطعنامه ۵۹۸ شد . شورا در ۱۱ دسامبر (۱۹ آذر) بر تعهد و پای بندی شورای امنیت بر قطعنامه ۵۹۸ تاکید کرد و آن را تنها وسیله دستیابی به حل جامع، عادلانه و شرافتمندانه منازعه دانست .
۷-نقش دبیرکل در آخرین سال جنگ
در سال ۱۹۸۸ (۱۳۶۷) دبیرکل به فعالیت خویش برای نزدیک کردن نظرات ایران و عراق و اجرای قطعنامه ۵۹۸ ادامه داد . در این زمینه دبیرکل از آغاز سال میلادی تا ۱۷ ژوئیه (۲۹ تیر) یعنی زمان پذیرش قطعنامه از سوی ایران بیش از ۸ بار با مقامات عراقی و دو برابر آن با نمایندگان دولت ایران، دیدار و مذاکره کرد . وی ناچار بود ملاقات های بیش تری با مقامات ایرانی داشته باشد; زیرا ایران بر خلاف عراق قطعنامه را کاملا نپذیرفته بود . در واقع دبیرکل در تلاش بود که ایران را به قبول کامل قطعنامه تشویق و ترغیب نماید . بخش قابل توجهی از فعالیت دبیرکل در این مقطع زمانی مصروف اعزام هیات های تحقیق در مورد کاربرد سلاح شیمیایی و توجه به نتیجه کار این هیات ها شد . علاوه بر آن، دبیرکل برای اعلام نظرات ایران و عراق و ارائه گزارش فعالیت های خود در مورد اجرای قطعنامه ۵۹۸ و گزارش گروه های تحقیق سازمان ملل متحد در خصوص کاربرد سلاح های شیمیایی در منازعه ایران و عراق بیش از ۸ بار با اعضای شورای امنیت ملاقات نمود[۱۵۵].
دبیرکل در پی درخواست مجدد ایران در ۲۱ و ۲۴ مارس (۱و ۴ فروردین) هیاتی برای بررسی کاربرد سلاح های شیمیایی به ایران و عراق فرستاد . گروه اعزامی کاربرد سلاح شیمیایی در جنگ را تایید کرد . هنگامی که دبیرکل گزارش گروه تحقیق را به شورای امنیت ارائه داد شورا قطعنامه ۶۱۲ را به تصویب می رساند که دومین قطعنامه در مورد محکومیت کاربرد سلاح شیمیایی و اولین قطعنامه ای به شمار می آید که موضوع کاربرد سلاح های شیمیایی را مستقل از مساله جنگ بررسی کرده است.
ج- برخورد مجمع عمومی با مساله جنگ
با نگاهی به تبصره های ۱ و ۲ ماده ۱۱ منشور ملل متحد [۱۵۶]به نقش کم اهمیت تر مجمع عمومی
در مقایسه با شورای امنیت و حتی دبیرکل در اقدامات مربوط به حفظ صلح و امنیت بین المللی پی می بریم که یکی از علل توجه کم تر مجمع عمومی به جنگ عراق علیه ایران به این علت برمی گردد . علت دیگر این مساله آن است که به موجب تبصره ۱ ماده ۱۲ منشور ملل متحد، مادامی که شورای امنیت عملیاتی در مورد اختلاف و وضعیتی را تحت انجام و بررسی دارد مجمع عمومی نباید نسبت به آن توصیه ای بنماید [۱۵۷]
۱-خط مشی مجمع عمومی درباره جنگ تحمیلی تا سال ۱۹۸۲/۱۳۶۱
مجمع عمومی سازمان ملل متحد در اجلاس ۳۵ خود که در اکتبر ۱۹۸۰ آبان ۱۳۵۹ برگزار شد، این امکان را برای نمایندگان دو دولت ایران و عراق فراهم آورد که نظرات خویش را در مورد جنگی که بین دو کشور در جریان است، بیان دارند، اما مجمع عمومی هیچ گونه موضعی در این باره اتخاذ نکرد [۱۵۸]سعدون حمادی، وزیر امورخارجه عراق به نمایندگی از دولتش در این اجلاس شرکت و طی سخنانی مفصل ضمن برشمردن آنچه وی مداخله ایران در امور داخلی عراق قلمداد می کرد اقدام علیه ایران را به منزله دفاع مشروع عراق برای حفظ حاکمیتش ذکر کرد و ایران را مسؤل جنگ معرفی نمود . همچنین وی آمادگی عراق را برای رعایت آتش بس و متوقف کردن عملیات جنگی مشروط بر این که ایران نیز چنین کند، اعلام کرد[۱۵۹] در مقابل، نماینده ایران ضمن یادآورشدن سابقه تعرضات مرزی عراق به ایران و پناه دادن به ایرانیان مخالف، مخالفت ایران را با برقراری آتش بس، که متضمن شناخت متجاوز نباشد اعلام کرد . جالب آن که در سال ۱۹۸۰/۱۳۵۹ نماینده عراق به ریاست کمیته ویژه افزایش کارایی اصل عدم توسل به زور در روابط بین المللی مجمع عمومی برگزیده شد . سپس در سال ۱۹۸۱/۱۳۶۰ نماینده عراق به ریاست سی و ششمین اجلاس مجمع عمومی انتخاب گردید .[۱۶۰]
۲-مهم ترین اقدامات مجمع عمومی در مورد جنگ در سال ۱۹۸۲/۱۳۶۱
مهم ترین اقدام مجمع عمومی سازمان ملل متحد درباره جنگ عراق علیه ایران در سال ۱۹۸۲/۱۳۶۱ به انجام رسید . در این سال، طبق تقاضای عراق موضوع عواقب طولانی شدن برخورد مسلحانه بین ایران و عراق در دستور کار سی و هفتمین اجلاس عمومی قرارگرفت . مجمع عمومی در این اجلاس قطعنامه شماره ۳/۳۷ خود را در تاریخ ۲۲ اکتبر ۱۹۸۲ (۳۰ مهر ۱۳۶۱) با اکثریت آراء[۱۶۱] به تصویب رساند . در مقدمه این قطعنامه بر این اصول که هر دولتی باید از به کارگیری زور برای اشغال و تصرف سرزمین دیگر کشورها اقدام به تجاوز و دخالت در امور داخلی سایر کشورها خودداری نماید و همه دولت ها باید تمامیت ارضی و حاکمیت همدیگر را محترم بشمارند به حل مسالمت آمیز اختلاف اقدام و زمین های اشغالی را مسترد کنند اشاره شده; ضمنا بر قطعنامه های صادر شده از سوی شورای امنیت تا این زمان و نیز بر بیانیه ۵ نوامبر ۱۹۸۰ (۱۴ آبان ۱۳۵۹ )و ۱۵ ژوئیه ۱۹۸۲ (۲۴ تیر ۱۳۶۱) شورای امنیت تاکید گردیده بود . بخش دیگر قطعنامه به موارد ذیل اشاره داشت :
۱-منازعه ایران و عراق منجر به تلفات سنگین مادی و معنوی شده و صلح و امنیت را در معرض خطر قرار داده است.
۲-به عنوان اولین گام برای حل منازعه، برقراری آتش بس فوری و عقب نشینی نیروهای دو کشور مورد تاکید گرفت.
۳-از همه دولت ها خواست از هر اقدامی که موجب تشدید و تداوم مخاصمه موجود می شود، پرهیز کنند .
۴-از دبیرکل خواست از هر اقدامی که موجب تشدید و تداوم مخاصمه موجود می شود، بپرهیزد.
۵-از دبیرکل خواست به کوشش هایش برای حل برخورد ایران و عراق از طریق مشورت با طرفین ادامه دهد و دولت های عضو مجمع عمومی را از نتیجه اقداماتش مطلع نماید .
متن اولیه قطعنامه که توسط ۱۴ کشور از جمله عربستان، کویت، قطر، عمان، بحرین و امارات تهیه شده بود، ۱۸ روز پس از سومین قطعنامه شورای امنیت (قطعنامه شماره ۵۲۲) به تصویب رسید و تفاوت چندانی با قطعنامه ۵۲۲ شورای امنیت سازمان ملل نداشت . جالب آن که چند روز پیش از تصویب قطعنامه مجمع عمومی ایران پیش نویس قطعنامه ای را به مجمع عمومی ارائه داد ولی مجمع عمومی توجهی به آن نکرد. [۱۶۲]
۳-مواضع مجمع عمومی تا پایان جنگ
مجمع عمومی در سال ۱۹۸۳/۱۳۶۲ به درخواست مجدد عراق، موضوع برخورد ایران و عراق و آثاری را که ممکن است داشته باشد در دستور کار اجلاس سی و هشتم خویش قرار داد . در همین اجلاس مجمع عمومی تصمیم گرفت این موضوع را همچنان در دستور کار خود نگاه دارد . مجمع عمومی در سال ۱۹۸۴/۱۳۶۳ در اجلاس سی و نهم خود این تصمیم خود را تجدید کرد . در اجلاس چهلم ۱۹۸۵/۱۳۶۴ چهل و یکم ۱۹۸۶/۱۳۶۵، چهل و دوم ۱۹۸۷/۱۳۶۶ و چهل و سوم ۱۹۸۸/۱۳۶۷ نیز موضوع جنگ ایران و عراق در دستور کار مجمع عمومی باقی ماند اما هیچ اقدام قابل توجهی در مورد جنگ انجام نگرفت . ولی در اجلاس چهلم مجمع عمومی عراق به ریاست کمیته ششم (کمیته حقوقی) مجمع عمومی انتخاب شد . این کمیته وظیفه داشت در سال ۱۹۸۵/۱۳۶۴ طرح اعلامیه عدم استفاده از زور را تهیه نماید در حالی که در همین سال، شورای امنیت در بیانیه ۲۵
آوریل (۵ اردیبهشت) خود بدون ذکر نام عراق » به کارگیری سلاح شیمیایی علیه نیروهای ایرانی را محکوم کرد. [۱۶۳]
مبحث دوم- بررسی قطعنامه های صادره از سوی شورای امنیت سازمان ملل متحد
گفتار اول: قطعنامه های پیش از تصویب قطعنامه ۵۹۸
الف-قطعنامه ۴۸۹
در پی‌ درخواست‌ مکتوب‌ بیست‌وسوم سپتامبر ۱۹۸۰ (اول مهر ۱۳۵۹)دبیرکل، شورای‌ امنیت‌ ضمن‌ مشورت‌ با اعضاء اولین‌ موضع‌گیری‌ خود در مورد جنگ‌ ایران‌ و عراق‌ را تحت‌ عنوان‌ بیانیه‌ اعلام‌ کرد و طی‌ آن‌ نگرانی‌ عمیق‌ خود را از گسترش‌ احتمالی‌ این‌ برخورد ابراز داشت‌. وی از طرفین‌ خواست‌ از هرگونه‌ اقدامی‌ که‌ به‌ وخیم‌ترشدن‌ اوضاع‌ منجر ‌شود، خودداری‌ نمایند و اختلافات‌ خود را از طریق‌ راههای‌ مسالمت‌آمیز حل‌‌وفصل‌ کنند. همچنین این شورا‌ از پیشنهاد و به‌کارگیری‌ مساعی‌ جمیله که‌ از سوی‌ دبیرکل‌ برای ‌پایان ‌‌دادن ‌به‌ جنگ‌ مطرح‌ شده بود حمایت‌ کرد.
شورای‌ امنیت‌ به‌ دنبال‌ تقاضای‌ بیست‌وپنجم سپتامبر ۱۹۸۰ (سوم مهر ۱۳۵۹)دبیرکل در بیست‌وششم و بیست‌وهشتم سپتامبر (چهارم و ششم مهر)تشکیل‌ جلسه‌ داد و نخستین‌ قطعنامه‌ خود را به‌ اتفاق‌ آرا در جلسه‌ شماره‌ دوهزارودویست‌وچهل‌وهشت تحت‌ عنوان‌ قطعنامه‌ ۴۸۹ به‌ تصویب‌ رساند. این‌ قطعنامه‌ دارای‌ پنج ماده‌ بود و موضوع‌ جنگ‌ را تحت‌ عنوان‌ «وضعیت‌ میان‌ ایران‌ و عراق»‌ مورد بررسی‌ قرار می‌داد. در این‌ قطعنامه‌ ضمن‌ یادآوری‌ تعهد کشورهای‌ عضو به‌ حل‌وفصل‌ مسالمت‌آمیز اختلافات‌ و عدم‌ توسل‌ به‌ زور و نیز با اشاره به مسئولیت‌ شورای‌ امنیت‌ در حفظ‌ صلح‌ و امنیت‌ بین‌المللی‌ و با ابراز تاسف‌ عمیق‌ از وضعیت‌ روبه‌‌گسترش‌ میان ایران‌ و عراق از طرفین‌ درخواست‌ کرد‌ از به‌کاربردن‌ بیشتر زور خودداری‌ نموده‌ و اختلاف‌ خود را از طرق‌ مسالمت‌آمیز حل‌ نمایند و از هرگونه‌ پیشنهاد مناسبی‌ که‌ می‌تواند به‌ صلح‌ بینجامد استقبال‌ کنند. همچنین‌ شورا از عموم‌ کشورها تقاضا کرد از هرگونه‌ اقدامی‌ که‌ به‌ تشدید منازعه‌ منجر می‌شود بپرهیزند؛ در ضمن‌ از کوشش‌‌ دبیرکل‌ و نیز مجددا از پیشنهاد او‌ در مورد به‌کارگیری‌ مساعی‌ جمیله‌ برای‌ حل‌ وضعیت‌ موجود میان‌ ایران‌ و عراق‌ پشتیبانی‌ کرد و از وی‌ خواست‌ نتایج‌ اقدامات‌ خود را ظرف‌ مدت‌ چهل‌وهشت ساعت‌ به‌ شورای‌ امنیت‌ گزارش‌ دهد.
در فاصله پانزدهم تا بیست‌ونهم اکتبر ۱۹۸۰ (بیست‌ودوم مهر تا شانزدهم آبان‌ ۱۳۵۹) شورای‌ امنیت‌ پنج جلسه‌ دیگر در مورد جنگ‌ تشکیل‌ داد که‌ هیچ‌یک‌ به‌ صدور قطعنامه‌ یا بیانیه‌ای منجر‌ نگردید. در جلسه پانزدهم اکتبر سعدون‌ حمادی وزیر امورخارجه‌ عراق،‌ و در جلسه‌ هفدهم اکتبر محمدعلی‌ رجایی نخست‌‌وزیر وقت‌ ایران به‌ تفصیل‌ نقطه نظرات‌ دولتهای‌ خویش‌ در مورد ریشه‌های‌ جنگ‌ ایران‌ و عراق‌ را مطرح‌ نمودند سرانجام‌ شورای‌ امنیت‌ پس‌ از بررسیهای‌ لازم در پنجم نوامبر ۱۹۸۰ (چهاردهم آبان‌ ۱۳۵۹ )بیانیه‌ای‌ صادر کرد و از تلاشهای‌ دبیرکل‌ و پیشنهاد او مبنی‌ بر تعیین‌ و اعزام‌ نماینده‌ای‌ جهت‌ مذاکره‌ با دو دولت‌ ایران‌ و عراق‌ حمایت‌ کردو از دبیرکل‌ درخواست‌ نمود نتیجه‌ اقدامات‌ خود را در این‌ مورد به‌ اطلاع‌ شورای‌ امنیت‌ برساند.
ب -قطعنامه ۵۱۴:
شورای‌ امنیت‌ پس‌ از صدور بیانیه‌ پنجم نوامبر ۱۹۸۰ (چهاردهم آبان‌ ۱۳۵۹) در یک‌ سکوت‌ سنگین‌ فرو رفت‌ تا سرانجام‌ پس‌ از بیست‌ویک ماه‌ و پانزده روز یعنی‌ در دوازدهم ژوئن‌ ۱۹۸۲ (بیست‌ویکم تیر ۱۳۶۱) در جلسه دوهزاروسیصدوهشتادوسوم خود قطعنامه‌ ۵۱۴ را درباره‌ جنگ‌ صادر کرد. جلسه‌ شورا به‌ خواست‌ کشور اردن‌ و حمایت‌ امریکا تشکیل‌ گردید و به‌ اتفاق‌ آرا قطعنامه‌ مزبور را به‌ تصویب‌ رساند. در این‌ قطعنامه‌، ضمن‌ ابراز نگرانی‌ از ادامه وضعیت‌ میان‌ ایران‌ و عراق خسارات‌ مادی‌ و معنوی‌ و تهدیدهای‌ متوجه‌ صلح‌ نیز ذکر گردید. از نکات‌ جدیدی‌ که‌ در این‌ قطعنامه‌ آمده‌ بود می‌توان‌ به‌ یادآوری‌ قطعنامه ۴۷۹ و بیانیه پنجم نوامبر ۱۹۸۰ (چهاردهم آبان ‌۱۳۵۹) شورا و توجه‌ به‌ کوششهای‌ میانجیگری‌ دبیرکل جنبش‌ عدم‌ تعهد و سازمان‌ کنفرانس‌ اسلامی‌ اشاره‌ کرد. همچنین قطعنامه مذکور، خواستار آتش‌‌بس‌ و خاتمه‌ فوری‌ کلیه عملیات‌ نظامی، عقب‌‌نشینی‌ نیروها به‌ مرزهای‌ شناخته‌‌شده‌ بین‌المللی هماهنگی‌ میان‌ کوششهای‌ میانجی‌گرانه‌ تحت‌ نظارت‌ دبیرکل‌ برای‌ حصول‌ به‌ یک‌ راه‌حل‌ جامع، عادلانه‌ و شرافتمندانه متکی‌ به‌ اصول‌ منشور ملل‌ متحد و اصول‌ روابط‌ بین‌المللی قابل‌‌قبول‌ برای‌ طرفین‌ و پرهیز کلیه کشورها از اقدامات‌ تشدیدکننده‌ منازعه‌ گردید و تصمیم‌ خود مبنی‌ بر اعزام‌ گروهی‌ از ناظران‌ سازمان‌ ملل‌ متحد، برای‌ تایید، تحکیم‌ و نظارت‌ بر آتش‌‌بس‌ و عقب‌نشینی‌ نیروها را اعلام‌ کرد.
در پانزدهم ژوئیه‌ ۱۹۸۲ (بیست‌وچهارم تیر ۱۳۶۱) رئیس‌ شورای‌ امنیت‌ به‌ نمایندگی‌ از اعضاء بیانیه‌ای‌ را منتشر ساخت‌ و در آن‌ نگرانی‌ شورای‌ امنیت‌ از عدم‌ اجرای‌ قطعنامه‌ ۵۱۴ را مطرح‌ کرد و در ضمن خواستار حل‌ مسالمت‌آمیز منازعه‌ ایران‌ و عراق‌ شد. این‌ بیانیه‌ نیز مورد قبول‌ ایران‌ قرار نگرفت. متعاقب‌ آن‌ و بر اساس‌ تقاضای‌ مورخ‌ اول اکتبر ۱۹۸۲ نهم مهر ۱۳۶۱ نماینده عراق‌ در سازمان‌ ملل‌ متحد شورای‌ امنیت‌ تشکیل‌ جلسه‌ داد و قطعنامه‌ ۵۲۲ را در جلسه دوهزاروسیصدونودونهم که‌ در چهارم اکتبر ۱۹۸۲ (دوازدهم مهر ۱۳۶۱) برگزار شد به‌ اتفاق‌ آرا به‌ تصویب‌ رساند. در این‌ قطعنامه‌ همانند قطعنامه‌ها و بیانیه‌های‌ قبلی‌ ابتدا نسبت به ادامه‌ مناقشه‌ و خسارات‌ سنگین‌ انسانی‌ و تهدیدهای متوجه‌ صلح‌ و امنیت‌ بین‌المللی‌ ابراز تاسف گردید و سپس به‌ تایید و تاکید بر قطعنامه‌ها و بیانیه‌های‌ گذشته‌ و گزارش‌ پانزدهم جولای‌ ۱۹۸۲ (بیست‌وچهارم تیر ۱۳۶۱) پرداخت آنگاه‌ خواستار آتش‌‌بس‌ فوری، خاتمه عملیات‌ جنگی‌ و بازگشت‌ نیروهای‌ نظامی‌ به‌ مرزهای‌ شناخته‌‌شده‌ بین‌المللی‌ گردید. شورای امنیت در این زمان به‌‌صورت‌‌تلویحی‌ از اقدام‌ عراق‌ در پذیرش‌ قطعنامه‌ استقبال‌ و از طرف‌ دیگر ایران خواست‌ که‌ به‌ اقدام‌ مشابه‌ دست‌ زند. همچنین‌ شورا بر اجرای‌ بدون‌ تاخیر تصمیم‌ خویش‌ مبنی‌ بر اعزام‌ گروه‌ ناظران‌ سازمان‌ ملل‌ متحد و لزوم‌ ادامه‌ کوششهای‌ میانجیگرانه‌ تاکید ورزید. شورا مجددا از کشورها خواست‌ از اقداماتی‌ که‌ باعث‌ طولانی‌‌شدن‌ جنگ‌ می‌شود پرهیز نمایند و زمینه تسهیل‌ اجرای‌ قطعنامه‌ را فراهم‌ آورند؛ و نیز از دبیرکل‌ تقاضا نمود ظرف‌ مدت‌ هفتادودو ساعت‌ گزارش‌ خود را درخصوص اجرای‌ این‌ قطعنامه‌ تسلیم‌ شورا کند.
ج -قطعنامه ۵۴۰:
رئیس‌ شورای‌ امنیت‌ در سال‌ ۱۹۸۳٫م/ ۱۳۶۲٫ش طی‌ صدور یک‌ بیانیه جدید درخواست‌ آتش‌بس‌ فوری، عقب‌‌نشینی‌ نیروهای‌ نظامی‌ به‌ مرزهای‌ شناخته‌شده‌ بین‌المللی‌ و حل‌وفصل‌ صلح‌آمیز جنگ‌ را از طرفین‌ به‌ عمل‌ آورد. این‌ بیانیه‌ مطلب‌ جدیدی‌ نسبت‌ به‌ قطعنامه‌ها و بیانیه‌های‌ قبلی‌ شورای‌ امنیت‌ نداشت. شورای‌ امنیت، متأثر از عملیاتهای‌ موفقیت‌آمیز نیروهای‌ مسلح‌ ایران برای‌ صدور قطعنامه‌ جدید در تاریخ‌ سی‌ودوم اکتبر ۱۹۸۳ (نهم آبان‌ ۱۳۶۲) جلسه شماره دوهزاروچهارصدونودوسوم را تشکیل‌ داد و قطعنامه‌ ۵۴۰ را با دوازده رای‌ موافق‌ و سه‌ رای‌ ممتنع‌ (پاکستان، نیکاراگوئه‌ و مالت)‌ به‌ تصویب‌ رساند.
در این‌ قطعنامه‌ مطابق‌ شیوه‌ قبلی‌ شورای‌ امنیت بر قطعنامه‌ها و بیانیه‌های‌ گذشته‌ شورا تاکید شد. قطعنامه‌ ۵۴۰، حاوی‌ نکات‌ جدیدی‌ چون‌ محکوم‌‌ساختن‌ نقض‌ حقوق‌ انسانی‌ و بشردوستانه‌ مغایر با کنوانسیونهای‌ ۱۹۴۹ / ۱۳۲۸ ژنو درخواست‌ از ایران‌ و عراق‌ به‌ رعایت‌ حق‌ آزادی‌ کشتیرانی‌ و بازرگانی‌ در آبهای‌ بین‌المللی‌ و پرهیز از حمله‌ به‌ تاسیسات‌ و بنادر دور از ساحل، خودداری‌ از هرگونه‌ اقدامی‌ که‌ صلح‌ و امنیت‌ دریایی‌ منطقه را‌ به‌ خطر می‌اندازد بود. در پی‌ تایید هیات‌ اعزامی‌ سازمان‌ ملل‌ به‌ منطقه‌ درگیری‌ میان ایران‌ و عراق مبنی‌ بر کاربرد سلاح‌ شیمیایی‌ توسط‌ عراق دبیرکل‌ گزارش‌ هیات‌ را به‌ شورای‌ امنیت‌ تحویل‌ ‌داد و شورا ضمن‌ صدور بیانیه‌ای‌ در سی‌ام مارس‌ ۱۹۸۴ (دهم فروردین‌ ۱۳۶۳) بدون‌ ذکر نام‌ کشور عراق کاربرد سلاح‌ شیمیایی‌ را برای‌ اولین‌بار در جنگ‌ ایران‌ و عراق‌ قویا محکوم‌ ‌کرد. شورای‌ همکاری‌ خلیج‌‌فارس‌ در تاریخ‌ بیست‌ویکم مه‌ ۱۹۸۴ (سی‌ویکم اردیبهشت‌ ۱۳۶۳) نسبت‌ به‌ تجاوز و نقض‌ حقوق‌ و آزادی‌ کشتیرانی‌ از سوی‌ ایران‌ در حمله‌ به‌ کشتی‌ها در خلیج‌‌فارس‌ به‌ شورای‌ امنیت‌ سازمان‌ ملل‌ متحد شکایت‌ کرد. براین‌اساس شورای‌ امنیت‌ ضمن‌ تشکیل‌ جلسات‌ متعدد نهایتا در جلسه‌ شماره دوهزاروپانصدوچهل‌وشش مورخ‌ اول ژوئیه‌ ۱۹۸۴ (یازدهم خرداد ۱۳۶۳ ) با سیزده رای‌ موافق‌ و دو رای‌ ممتنع‌، قطعنامه‌ ۵۵۲ را تصویب‌ کرد. در این‌ قطعنامه‌ با یادآوری‌ تعهد کشورهای‌ عضو در رعایت‌ حسن‌ همجواری احترام‌ به‌ اهداف‌ و اصول‌ منشور ملل‌ متحد، عدم‌ توسل‌ به‌ زور علیه‌ تمامیت‌ ارضی‌ و اهمیتی‌ که‌ خلیج‌‌فارس‌ در صلح‌ و امنیت‌ بین‌المللی‌ و ثبات‌ اقتصاد جهانی‌ ایفا می‌کند، از کشورهای‌ درگیر خواست‌ بر اساس‌ حقوق‌ بین‌الملل، حق‌ کشتیرانی‌ آزاد و تمامیت‌ ارضی‌ کشورهایی‌ را که‌ طرف‌ مخاصمه‌ و درگیری‌ نیستند، محترم‌ بشمارند.و همچنین‌ خواهان‌ توقف‌ فوری‌ هرگونه‌ حمله‌ به‌ کشتی‌ها شد و این‌گونه حملات را محکوم‌ کرد. در بند ششم قطعنامه‌ چنین آمده بود: چنانچه‌ مفاد این‌ قطعنامه‌ رعایت‌ نگردد شورا به‌ بررسی‌ اقدامات‌ موثری‌ که‌ اجرای‌ آزاد کشتیرانی‌ را تضمین‌ نماید خواهد پرداخت. پس از صدور این قطعنامه تا پایان‌ سال‌ به‌ استثنای‌ بیانیه‌ نوزدهم ژوئن‌ (بیست‌وششم خرداد) اقدام‌ دیگری‌ از سوی شورا انجام‌ نگرفت. در این‌ بیانیه شورای‌ امنیت‌ تصمیم‌ دبیرکل‌ مبنی‌ بر اعزام‌ دو هیات‌ به‌ ایران‌ و عراق‌ به‌ منظور بررسی‌ اتهام‌ حمله‌ به‌ مناطق‌ مسکونی‌ را تایید و تنفیذ کرد.
شورای‌ امنیت‌ در سال‌ ۱۹۸۵٫م/۱۳۶۴٫ش قطعنامه‌ای‌ را صادر نکرد و فقط‌ به‌ صدور سه بیانیه‌ اکتفا نمود. در اولین‌ بیانیه‌ که‌ در پنجم مارس‌ (چهاردهم اسفند) منتشر شد شورا از طرفین‌ خواست‌‌ از حمله‌ به‌ مناطق‌ مسکونی‌ دست‌ بردارند و به‌ توافقی‌ که‌ با دبیرکل‌ در این‌ زمینه‌ انجام‌ داده‌اند احترام‌ بگذارند. بار دیگر شورای‌ امنیت‌ در پانزدهم مارس‌ (بیست‌وچهارم اسفند) در دومین‌ بیانیه‌ خویش خواستار اجرای‌ توافق‌ عدم‌ حمله‌ به‌ مناطق‌ مسکونی‌ و نیز کوشش‌ برای‌ یافتن‌ راه‌‌حل‌ مسالمت‌آمیز در منازعه‌ گردید. شورای‌ امنیت‌ سومین‌ بیانیه‌ خود را در بیست‌وپنجم آوریل‌ (پنجم اردیبهشت) صادر کرد. در این‌ تاریخ‌ نظر شورا بار دیگر متوجه‌ به‌‌کارگیری‌ سلاح‌ شیمیایی‌ در جنگ‌ ایران‌ و عراق‌ شد. براین‌اساس شورا با صدور بیانیه‌ مزبور کاربرد سلاح‌ شیمیایی‌ علیه‌ نیروهای‌ ایرانی‌ را بدون‌ ذکر نام‌ کشور عراق قویاً‌ محکوم‌ کرد. مهمترین‌ علت‌ صدور این‌ بیانیه با توجه‌ به‌ لحن‌ محکمی‌ که‌ داشت برای‌ فشار غیرمستقیم‌ به‌ عراق‌ به‌ منظور پذیرش‌ طرح‌ هشت‌ماده‌ای‌ دبیرکل‌ قلمداد شده است.

برای دانلود فایل متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.