آوریل 13, 2021

تحقیق – مواضع حقوقی سازمان ملل در خصوص جنگ ایران و عراق۹۳- قسمت ۱۸

۹ ـ از دبیر کل درخواست می‌شود که شورای امنیت را در مورد به اجرا درآوردن این قطعنامه، به طور مداوم مطلع کند.
۱۰ ـ شورای امنیت تصمیم دارد که برای در نظر گرفتن اقدامات بیشتر و تضمین اجرای این قطعنامه، در صورت ضرورت جلساتی تشکیل دهد.
مبحث سوم – نحوه تصویب قطعنامه ۵۹۸ :
قطعنامه ۵۹۸ هشتمین قطعنامه‌ای بود که شورای امنیت سازمان ملل متحد برای توقف جنگ ایران و عراق به تصویب رساند. این قطعنامه در فضای ناشی از تفاهم و ائتلاف قدرت‌های بزرگ و در سایه رایزنی‌های دبیرکل سازمان ملل متحد، خاویر پرز دکوئیار به تصویب رسید.
خاویر پرز دکوئیار به هنگام آغاز دور دوم تصدی دبیرکلی سازمان در کنفرانس مطبوعاتی ۱۲ ژانویه ۱۹۸۷ اعلام کرد که اعضای شورای امنیت برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق نیاز به اشتراک نظر دارند. او نمایندگان اعضای دائمی شورای امنیت را در ۱۵ ژانویه ۱۹۸۷ به محل کار خود دعوت نمود و از آنها خواست تا نظر خویش را درباره هماهنگ ساختن مواضع شورا در قبال مسئله جنگ ایران و عراق بیان کنند. نمایندگان مذکور در ۲۳ ژانویه در محل کار دبیرکل گردهم آمدند تا حول محور پیشنهادی دبیرکل به گفت‌وگو بپردازند.
سرانجام اعضای دائمی شورای امنیت پس از چند ماه‌ گفت‌وگو در ماه آوریل ۱۹۸۷ به بررسی پیش‌نویس پیشنهادی نمایندگی انگلیس پرداختند. این پیش‌نویس دارای نکات مورد توافق در جلسات کارشناسی بود. این نکات عبارت از آتش‌بس و عقب‌نشینی اجباری نیروها، آزادی و استرداد زندانیان جنگی، حمایت از میانجی‍گری دبیرکل درخواست خویشتن‍داری از دیگر کشورها و بررسی تشکیل هیئت بی‌طرف به منظور تحقیق در مورد مسئولیت جنگ، تأکید بر بازسازی و بررسی اقدامات مربوط به امنیت منطقه‌ای و تصمیم در خصوص بررسی اقداماتی به منظور اطمینان از رعایت مفاد قطعنامه بود.
این پیش‌نویس پس از چندین بار بازنگری به مبنای کار اعضای شورای امنیت تبدیل گردید. البته در این متن چند عبارت مبهم وجود داشت که مورد بحث و گفت‌وگو قرار نگرفت. هیچ یک از هیئت‌ها خواستار توصیف دقیق مرز یا به عبارتی بهتر مرزهای شناخته شده بین‌المللی نبودند.
سرانجام دبیرکل سازمان ملل در ژوئیه ۱۹۸۷ از اعضای دائمی خواست که در مورد قطعنامه به تفاهم برسند و با تشکیل اجلاس رسمی شورای امنیت در سطح وزیران خارجه به آن رسمیت بخشند که به دنبال آن اجلاس وزیران در عصر روز ۲۰ ژوئیه ۱۹۸۷ (۲۹ تیر ۱۳۶۶) تشکیل شد و قطعنامه ۵۹۸ با ۱۵ رأی موافق و بدون رأی مخالف و ممتنع به تصویب شورای امنیت رسید.گفتنی است که اعضای دائمی شورای امنیت پس از تهیه طرح قطعنامه و توافق روی آن طرح را به اعضای غیر دائم نیز ارائه کردند و نظریات این اعضا را نیز تا حدودی در این طرح ملحوظ کردند سپس طرح نهایی در اجلاس بررسی و به رأی گذاشته شد.
مفاد قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت به طور کلی قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت برخلاف قطعنامه‌های قبلی برای اولین‌بار تحت عنوان “منازعه بین ایران و عراق” صادر شده حالت آمریت آن غالب است و مفصل‌ترین قطعنامه در مورد جنگ ایران و عراق است.
در مقدمه قطعنامه از ادامه تلفات شدید انسانی و تخریب مادی ابراز نگرانی؛ از آغاز و ادامه منازعه ابراز تأسف؛ از بمباران مراکز مسکونی، حمله به کشتی‌ها و هواپیماها نقض قوانین بین‌المللی انسان‌دوستانه و قوانین درگیری و کاربرد سلاح‌های شیمیایی ابراز تاسف؛ از احتمال تشدید و گسترش منازعه ابراز نگرانی شده و تصمیم شورا را مبنی بر خاتمه دادن به تمامی اقدامات نظامی بین ایران و عراق اعلام کرده است. در این قطعنامه شورا با حکم به اینکه در این منازعه “نقض صلح” حادث شده بر اساس مواد ۳۹ و ۴۰ منشور ملل متحد، درخواست آتش‌بس فوری و بازگشت نیروها به مرزهای بین‌المللی، آزادی اسیران جنگی، درخواست همکاری دو طرف با دبیرکل در تلاش‌های میانجی‌گرانه، درخواست از تمامی کشورها برای احتراز از هر اقدامی که به تشدید منازعه منجر شود درخواست از دبیرکل برای گماردن هیئتی جهت تحقیق درباره مسئولیت منازعه و همچنین هیئتی برای مطالعه موضوع بازسازی کرده است.
بدین ترتیب پس از گذشت حدود هفت سال از جنگ ایران و عراق شورای امنیت سازمان ملل در هشتمین قطعنامه خود برای اولین بار آغاز جنگ و نقض قواعد و اصول حقوق جنگ را مورد سرزنش قرار داده و خواستار تشکیل هیئت بی‌طرف برای شناسایی مسئولیت جنگ شده است.
قطعنامه ۵۹۸ در شرایطی تصویب گردید که ایران به رغم تمامی تضییقات سیاسی، اقتصادی و نظامی توانست خود را آماده حمله بزرگ دیگری برخلاف میل ابرقدرت‌ها و قدرت‌های بزرگ و منطقه‌ای بنماید. این حمله بزرگ کربلای۵ نام داشت که بلافاصله چند روز بعد از عملیات کربلای۴ با هدف انهدام ماشین جنگی عراق در شرق بصره و پیشروی به سوی بصره اجرا شد. این عملیات به دلیل موفقیت چشمگیری که داشت بزرگ‍ترین عملیات انهدامی جمهوری اسلامی ایران محسوب می‌شود. با اجرای این عملیات ایران برتری نظامی‌یی را که نسبت به عراق در عملیات والفجر۸ و تصرف فاو به دست آورده بود تثبیت کرد و با نزدیک‌تر شدن به بصره امکان پیدا کرد که با اجرای عملیات دیگری در جبهه‌های جنوب پیروزی قاطعی به دست آورد؛ لذا تلاش‌های بین‌المللی برای جلوگیری از این پیروزی احتمالی مجددا‌ً با شدت و حِدّت و برنامه‌ریزی مشخص‌تری افزایش یافت.
در این زمان امریکا و شوروی و دیگر قدرت‌های بزرگ جهانی از شکست عراق مطمئن شده بودند و طبیعی بود که ضمن ارزیابی مواضع گذشته سعی نمایند از این روند جلوگیری کنند. امریکا به دنبال ضعف‌ها و ناکامی‌های پی‌درپی اخیر از جمله رسوایی سفر مک‌فارلین به تهران و بی‌اعتباری در نزد رژیم‌های منطقه‌ای، عدم توانایی حل مسئله گروگان‌ها در لبنان و مانند آنها، سعی داشت که از طریق جنگ تحمیلی اعتبار از دست رفته خود را به عنوان ابرقدرت به دست آورد و نشان دهد که همان‌طور که اعلام نموده نخواهد گذاشت جنگ با پیروزی ایران به پایان برسد و دولت صدام را بر سر قدرت حفظ خواهد کرد. امریکا با این اهداف در صدد بود که قطعنامه‌ای در سازمان ملل تصویب نماید که ایران را وادار به پذیرش صلح نموده از پیروزی آن جلوگیری کند. در این زمینه سیزدهمین اجلاس سران هفت کشور صنعتی در ونیز در ۲۰ خرداد ۱۳۶۶ طی یک بیانیه سیاسی رسمی درباره جنگ ایران و عراق از سازمان ملل خواست که با فشار به ایران و عراق برای قبول مذاکره هر چه سریع‌تر اقدامی برای پایان جنگ به عمل آورد.
اتحاد جماهیر شوروی سابق نیز ضمن مخالفت خود با حذف صدام (به عنوان متحد قدیمی شوروی در منطقه) و با موضع‌گیری صریح‌تر علیه انقلاب اسلامی و همچنین با توجه به سابقه فعالیت‌های سیاسی بیشتر در منطقه، سعی می‌کرد جایگاه خود را در تعیین سرنوشت جنگ به عنوان یک طرف مهم تثبیت نماید و نیز امیدوار بود که بتواند در صورت توافق با غرب امتیازاتی نیز از آنها بگیرد.
به هر حال شرق و غرب در این مرحله تصمیم جدی گرفته بودند که نگذارند ایران به یک پیروزی قاطع نظامی برسد. در
 

منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است