ژانویه 16, 2021

مقاله دانشگاهی – نقش سازماندهی مشاغل کاذب (دستفروشی) در امنیت اجتماعی شهری- قسمت ۱۸

  • ریسک واقعی: به معنی شناسایی سطح جرایم و انواع آنها در واحد همسایگی و طراحی برای پیشگیری از انجام این نوع خاص از فعالیتها.
  • طراحی برای کاهش ترس از جرم در مقابل ریسک واقعی: پس از شناسایی انواع جرایم و فعالیتهای مزاحم و تمرکز طراحی بر کاهش آنها باید به طراحی به طریقی که ترس از جرم را بکاهد، توجه شود.
  • تشویق به دیدن: این اصل همان اصل CPTED مبنی بر نظارت وچشمهای خیابان است و تنها واژه آن کمی به رفتار انسان اجتماعی نزدیکتر شده است.
  • ایجاد حس مالکیت نسبت به فضای عمومی: این اصل به منظور بهبود هرچه بیشتر و دلسوزانهتر در طراحی قلمرو عمومی تدوین شده است.
  • خیابان به عنوان واحد عملکرد: به معنی ایجاد فضایی فعال در خیابان با حضور خودروها و عابرین پیاده و پیادهروهایی مملو از فعالیتهای پویا.
  • ارتباط واحد مسکونی و خیابان: عناصر طراحی ساختمانهای رو به خیابان نیز باید مدنظر قرار گیرند تا سطح نظارت بالاتر رود؛ از جمله سطح واحدهای مسکونی تنها حدود ۵/۱ تا ۴ فوت بالاتر از سطح خیابان قرار گیرد؛ در جلو رو به خیابان باشد و مستقیماً به آن باز شود؛ پنجرههای اتاقهای فعال رو به خیابان باشد؛ عقبرفتگیها از خیابان حداقل ۴ فوت و حداکثر ۱۲ فوت باشد؛ و نظایر اینها.
  • ارتباط واحدهای تجاری با خیابان: لازم است واحدهای تجاری همسطح خیابان باشند و ویترین مغازهها پوشیده از شیشه بزرگی باشد.
  • ارسال پیغام اشتباه؛ میلههای پنجرهها، نورهای با ولتاژ پایین و درسازی: بسیاری از تمهیدات پیشگیری از جرم همانند میلههای پنجرهها، نوررسانی، حصارکشی و درسازی این پیغام را ارسال میکنند که پیشگیری از جرم مهمتر از زیبایی و سرزندگی است. در طراحی با مهارت شیوههای بسیاری برای حل مشکل ناامنی بدون کاستن از جلوه محیطی وجود دارد که باید همواره مدنظر قرار گیرند.
  • راههای میانبر و سایتهای دارای چند دسترسی: ایجاد مسیرهای پیاده به منظور دسترسی میانبر به سایت معمولاً ریسک وقوع جرم را بالا میبرد. لازم است در طراحی این مسیرها و ساختمانهای اطراف آنها اصول مرتبط مورد توجه قرار گیرند.
  • ارتباط بدون مرز به خیابان برای مکانهای عمومی ـ پارکها: در بسیاری از فضاهای عمومی و پارکهای سنتی طراحیها به صورتی است که منظرسازی مانعی میان خیابان و این مکانها ایجاد کرده است که خطوط دید را محدود کند. لازم است در مواردی که هیچ نگهبانی در این مکانها وجود ندارد، مرزی میان این مکانها و خیابان بدین ترتیب وجود نداشته باشد.
  • دید شفاف: طراحیها باید به گونهای باشد که دید را محدود نکند.
  • نوررسانی: روشنایی معمولاً به عنوان ابزار اولیه برای احساس امنیت بیشتر به کار میرود. اما باید توجه داشت که تحت بسیاری از شرایط افزایش روشنایی باعث افزایش جرمخیزی میشود. برای مثال روشن کردن برخی پارکها در شب موجب ورود جوانان در شب به این مکانها و تخریب تجهیزات بسیاری به دست آنها میشود. بنابراین لازم است استانداردهای مربوطه به درستی و با تیزهوشی رعایت میشوند.
  • حذف هدفهای بالقوه جرم: از بین بردن هدفهای احتمالی که ممکن است باعث وقوع جرم شوند (مثلاً دزدی) از نکات مهم در طراحی است. برای مثال پلههای خروج از پارکینگهای زیرزمینی که بدون نگهبان هستند، امکان ورود افراد به قصد دزدی را بالا میبرد.
  • مسیرهای جایگزین: در برخی موارد مسیری در یک فضای عمومی که عبور از آن در روز دلپذیر است، در شب نامطلوب به نظر میرسد. در این گونه موارد فراهم آوردن مسیر جایگزین از راهحلهای مناسب برای کاهش ترس است.
  • بستن خیابان: در بعضی موارد بستن خیابانها به ویژه در ساعات خاصی از شبانه روز میتواند در کاهش جرمخیزی مؤثر باشد.
  • تأثیرگذاری از طریق برنامههای مدیریتی: طراحی محیطی تنها یکی از شیوههای مهم کاهش فرصتهای جرمخیزی و فعالیتهای مزاحم است. برنامههای مدیریتی مناسب و برنامههای امنیتی تأثیر مثبت حائز اهمیتی در این خصوص دارند.
  • زیرگذرهای پیاده: در درجه اول باید تا آنجا که ممکن است از ایجاد این مسیرها پرهیز شود. در صورت لزوم وجود آنها، زیرگذرها باید تا حد امکان عریض باشند. (صالحی، ۱۳۸۷، ۲۸۰-۲۷۷)
  • ۲-۹-۲-جمعبندی تجربههای جهانی
    مطالعه ضوابط مربوط به کشورهای استرالیا، ایالات متحده و انگلستان و همچنین مطالعات موردی شهرهای مطرح شده در ارتباط با طراحی شهری برای پیشگیری از جرم، نشاندهنده مبانی کلی است که به نظر میرسد در همه جا قابل تکرارند. گرچه در طراحیها مدنظر قرار دادن موقعیت محلی و عوامل فرهنگی ـ اجتماعی منطقه مورد طراحی قرار گرفته از اهمیت بسیاری برخوردار است، اما آنچه در سطح کلان مطرح است از هدف و مراحل یکسانی تبعیت میکند. همچنین عناصری که باید در طراحی آنها اصول طراحی ذکر شده در قبل رعایت شوند، در همه جا یکی هستند؛ تنها ممکن است با توجه به مقتضیات مکانی و زمانی برخی در اولویت قرار گیرند. به نظر میرسد ارائه ضوابط خشک و انعطافپذیر در این خصوص کارآمد نیست؛ چنانچه در راهنمای طراحی شهری و پیشگیری از جرم دولت مرکزی استرالیا، راهنمای “مکانهایی امن، سیستم برنامهریزی و پیشگیری از جرم” انگلستان و نیز نمونه تهیه شده در دپارتمان پلیس سندیاگوی آمریکا دیدیم تنها پیشنهادهایی برای اجرای اصول طراحی برای پیشگیری از جرم ارائه شده است. در بعضی از موارد همانند مشخصات نورها، مکانیابی و ویژگیهای فنی آنها جزئیات بیشتری مورد تأکید قرار گرفتهاند و مثلاً پیشنهادهای مربوط به چگونگی مرزبندی حیطههای عمومی، خصوصی و نیمهعمومی/ خصوصی در حد ارائه چند راهحل و یا ابزار باقیمانده، انتخاب آنها برعهده طراح گذاشته شده است.
    علاوه بر کشورهای توسعه یافته اروپایی و آمریکایی که در مرحله خوبی از تحقق ضوابط طراحی برای پیشگیری از جرم قرار دارند بسیاری کشورهای دیگر نیز در پی مطالعه و بررسی چگونگی تعریف چنین مقرراتی هستند. باوجود این غیر از مواردی که به صورت غیرمستقیم در اصول مربوط به طراحیها در کاهش جرمخیزی اثر میگذارد، هنوز تعداد قوانین مرتبط بسیار کم هستند. شاید یکی از دلایل مهم این نقصان جدید بودن این موضوع است.
    در یک جمعبندی کلی از بررسی تجربههای جهانی میتوان گفت کشورهایی که در این زمینه موفق عمل کردهاند در کنار انجام فعالیتهای اجتماعی مرتبط، با توجه همزمان به اصول بینالمللی پیشگیری از جرم از طریق طراحی محیطی (CPTED) و به شرایط محلی خود، اقدام به طراحی راهنماهایی کردهاند که در دسترس طراحان و برنامهریزان شهری قرار میگیرد. ضمن آنکه رعایت اصول مبنای طرح شده ضروری است، اما چگونگی بهرهگیری از این راهنماها برای توسعههای آتی و بهبود وضع فعلی به این افراد بستگی دارد. در برخی کشورها همانند آمریکا به تبع نوع حکومت حتی تعیین ضوابط مبنا نیز در سطح ملی صورت نمیگیرند، و به عکس در مورد کشوری نظیر انگلستان هیئت دولت است که تصمیمگیرنده نهایی است و مقررات مرتبط را مصوب میکند. به هر ترتیب در هر نظامی و با هر مدیریتی توجه به اصول CPTED ضروری دانسته شده و در طراحیها مورد توجه قرار گرفته است. اهم این اصول که به آنها پرداخته شده باید در هماهنگی میان برنامهریزی، طراحی و حتی معماری حاصل شوند تا حداکثر تأثیر را داشته باشند.
    ۲-۹-۳- ایران
    در ایران نمونههای مطالعاتی متعددی شامل چند پایاننامه و پروژه مطالعاتی مرتبط و یا نزدیک به موضوع پیشگیری از جرایم از طریق طراحی محیطی به انجام رسیده، اما متأسفانه این مطالعات تاکنون کاربرد عملی پیدا نکرده و در حد ارائه پیشنهادات باقی مانده است.
    مهمترین پروژه مطالعاتی در این زمینه، پروژهای است تحت عنوان تدوین ضوابط ایمنسازی فضاهای شهری از لحاظ ایمنی و پیشگیری از جرایم (کاهش شرایط جرمخیزی فضاهای شهری) که طی سالهای ۱۳۸۲، به سفارش دبیرخانه شورای عالی شهرسازی و معماری ایران و تحت نظارت مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری وزارت مسکن و شهرسازی، توسط جناب آقای دکتر صالحی و همکاران محترمشان به انجام رسیده است. از این پروژه که بخش ضوابط و مقررات آن مراحل تصویب در شورای عالی را پشت سر میگذارد کتاب ارزشمند “ویژگیهای محیطی فضاهای شهر امن” در سال ۱۳۸۷ به چاپ رسیده است.
    از آنجائیکه ضوابط و مقررات تدوین شده در این پروژه هنوز به تصویب شورای عالی شهرسازی و معماری ایران نرسیده است لذا در دسترس عموم قرار نگرفته و ضمانت اجرایی نیافته است. امید است با تصویب آن، این ضوابط نیز به ضوابط و مقررات لازم الاجرای شهرسازی اضافه گردد.
    ۲-۱۰- بخش دوم : مشاغل غیر رسمی و کاذب
    ۲-۱۰-۱- تعریف مشاغل غیر رسمی
    از مجموعه مطالعات و مشاهدات مختلف چنین استنباط میشود که مشاغل غیررسمی عبارتست از :
    مجموعه تلاشهایی که افراد در سنین مختلف و در جنسیت متفاوت در ساعات شبانه روز بقصد کسب درآمد عمدتاً در شهرهای (پرجمعیت و فقیر) کشورهای جهان سوم در بخشهائی که مستقیماً کشاورزی یا صنعت و خدمات سالم نمی باشد انجام داده از ناحیه دولتها رسمیت نداشته از طرف نهاد و مقامی نیز حمایت نشده برنامه ریزان آنها را تایید نکرده خود نیز با علاقه و به نیت همیشگی آنها را انتخاب ننموده فاقد سرمایه و ابزار زیاد بوده حذف آنها خللی جدی و درازمدت در جامعه ایجاد نمی‌نماید. (صرامی ، ۱۳۸۵: ۵۳)
    مشاغل غیر رسمی، مشاغلی است که هر کس در هر وضعیتی با سرمایه اندک و کالایی مشتری گیر یا خدمات ساده به آن مشغول میشود، این مشاغل فاقد پروانه بوده حمایت شده نیستند و عموماً یا فاقد مکان ثابتی بوده یا مکان مزاحم و غیر مناسبی دارند. از «مشاغلی که ارزش افزوده ای نداشته بیشتر واسطه در عرضه کالا یا خدمت هستند.» (صرامی، ۱۳۸۵: ۵۳)
    به زعم احمدیان (۱۳۸۸) به علت تنوع و چند بعدی بودن مشاغل کاذب از نظر میزان درآمد نوع شغل بهره‌وری کار و شکل حقوقی آن دست‌اندرکاران و متفکران مسائل اجتماعی به یک تعریف مورد توافق نرسیده اند عده ای فصلی بودن و بی ثباتی شغلی را به عنوان پارامتر اصلی در تعریف مشاغل کاذب مورد استفاده قرار داده اند. گروهی دیگر مساله رسمی بودن و یا غیر رسمی بودن آن را مورد توجه قرار داده اند. عده ای قلت درآمدهای به دست آمده را مبنای تعریف خود قرار میدهند و شماری دیگر میزان کمی سرمایه در گردش و استقلال کاری را اساس مشاغل کاذب قلمداد میکنند.
    (احمدیان، ۱۳۸۸: ۱۲۳) بنابراین مشاغل کاذب شهری به آن دسته از مشاغل شهری گفته می شود که اولاً به شکل مستقیم و یا غیر مستقیم کمکی به افزایش بهره‌وری نهایی کار تولیدی نکند و ثانیاً حذف آنها تأثیر بسزائی در نیازمندیهای تولید و توزیع خدمات و کالاها نداشته باشد در پاره ای از موارد حتی حذف اینگونه مشاغل از صحنه تولید و توزیع کالا و خدمات باعث افزایش بهره‌وری نهایی کار تولیدی (رضایی، ۱۳۸۷: ۳۱) شد. سازمان بین‌المللی کار نیز در این زمینه تحقیقاتی داشته می‌نویسد: «اغلب محققان با بخشهای غیر رسمی به شکل منفی برخورد میکنند و آنرا عبارت از آن دسته از فعالیتهای اقتصادی می دانند که بشکل مشخصی در قالبهای قوانین قراردادی، اجاره نامه‌ای، مالیاتی و بازرسی کار نمیگنجد لذا بخشهای رسمی در مقابل بخشهای غیر رسمی به واحدهای دولتی و عموی و موسساتی که شرائط مشابهی را عرضه میکنند اطلاق می شود در حالیکه غالب کارگران و کارمندان تحصیلکرده و با سواد در کارگاهها و موسسات رسمی که با شرائط فوق اداره می شوند به فعالیت مشغول هستند درصد بالایی از کارکنان نیز در چارچوبهایی که کمتر رسمی هستند کار میکنند بنابراین فعالیتهای بی شماری را می توان در چارچوب فعالیتهای غیر رسمی قرارداد (مرادیان، ۱۳۸۶: ۲۱۲). برای نمونه حرفه های زیر را می توان جزء فعالیتهای غیر رسمی به شمار آورد:
    «کارگری فصلی ساختمان، استخدام به وسیله پیمانکاران درجه دو برای موسسات رسمی و غیر رسمی فعالیتهای غیر قانونی از قبیل روسپیگری، قاچاق مواد مخدر و مشروبات الکلی، دکه داری کنار خیابان، خرده فروشی تک نفره و بالاخص فعالیت در موسسات بسیار کوچکی که به تولید کالا و اشیای ارزانقیمت با مصالح دست دوم و تفاله‌های شرکتهای تولیدی می پردازند. (مرادیان، ۱۳۸۶: ۲۱۳) .
    ۲-۱۰-۲- موارد مشترک در مشاغل غیر رسمی :
    عدم اعمال مقررات (استخدامی و قانونی – نداشتن پروانه …) عدم ثبات شغلی، عدم نیاز به سرمایه های زیاد، عدم نیاز به مهارت و تخصصهای فوق العاده …
    به زعم انصاری نژاد (۱۳۸۶) مشاغل غیر رسمی را می توان به شکل زیر تعریف نمود:

    دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.